Sutra 3.22

અનુવાદ

પ્રાણના સંચારમાં (શ્વાસની ગતિ અને જીવનશક્તિના પ્રવાહમાં) સમદર્શન પ્રાપ્ત થાય છે.

અર્થ

આ સૂત્ર અણવોપાયના માર્ગ પર ચાલનાર સાધક માટે એક ઊંડો સંકેત છે કે જ્યારે પ્રાણશક્તિનું સંચાલન શુદ્ધ અને સુમેળભર્યું બને છે, ત્યારે બહારની દુનિયામાં રહેલો ભેદભાવ અંદરથી વિલિન થઈ જાય છે. 'સમાચાર' એટલે પ્રાણનું યોગ્ય રીતે વહેવટ થવું, જ્યાં શ્વાસોચ્છવાસ માત્ર શારીરિક ક્રિયા ન રહેતાં ચૈતન્યના પ્રવાહ બની જાય છે. જ્યારે આ પ્રવાહ અવરોધિત નથી હોતો અને સ્વાભાવિક રીતે વહે છે, ત્યારે મનની વૃત્તિઓ શાંત થાય છે અને દ્રષ્ટા અને દૃશ્ય વચ્ચેનો દ્વૈતભાવ ઓગળી જાય છે.

આ 'સમદર્શન' એટલે સર્વત્ર સમતાનો અનુભવ કરવો. કાશ્મીર શૈવિઝમ મુજબ, જ્યાં સુધી પ્રાણમાં કંપન કે અસંતુલન હોય છે, ત્યાં સુધી મન વિભાજન કર્યા કરે છે—સુખ અને દુઃખ, મિત્ર અને શત્રુ, પોતાનું અને પરકીય. પરંતુ જ્યારે પ્રાણ પોતાના મૂળ સ્વરૂપમાં સ્થિર થાય છે, ત્યારે સાધકને સર્વત્ર એક જ શિવતત્વનો વિસ્તાર દેખાય છે. આ દશામાં દરેક વસ્તુ અને દરેક પ્રાણીમાં પરમશિવનો જ પ્રકાશ દેખાવા લાગે છે, જે ખરેખર સમદર્શન છે.

ચિંતન

આજે દિવસ દરમિયાન થોડા સમય માટે ફક્ત તમારા શ્વાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો, પરંતુ તેને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયત્ન ન કરો. ફક્ત એ જોઓ કે શ્વાસ કેવી રીતે આવે છે અને જાય છે, જાણે કે તે શરીરની અંદર ચૈતન્યનો પ્રવાહ વહાવી રહ્યો હોય. જ્યારે પણ તમને કોઈ પરિસ્થિતિમાં ભેદભાવ કે અસમાનતાનો અનુભવ થાય, ત્યારે તરત જ તમારા શ્વાસના પ્રવાહ તરફ પાછા ફરો અને પ્રાર્થના કરો કે આ પ્રાણશક્તિ મારામાં સમતા અને એકત્વનો અનુભવ જગાડે. શ્વાસને શાંત કરીને જુઓ કે કેવી રીતે તમારી દ્રષ્ટિ બદલાય છે.