Sutra 3.22
Translation — ପ୍ରାଣ ସମାଚାରେ ସମ ଦର୍ଶନମ୍ (Prāṇa-samācāre sama-darśanam)
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣର ଗତି ସମାନ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସମଦର୍ଶନ (ସର୍ବତ୍ର ସମାନ ଭାବ) ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Meaning —
ଏହି ସୂତ୍ରରେ ପ୍ରାଣାୟାମର ଏକ ଉଚ୍ଚତର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ ସାଧକ ନିଜର ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ କୁମ୍ଭକ ବା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ସୁଷୁମ୍ଣା ନାଡ଼ୀରେ ସ୍ଥିର କରେ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଗତି ସମାନ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ସମତା କେବଳ ଶାରୀରିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମାନସିକ ସ୍ଥିରତାର ସୂଚକ।
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣର ସ୍ପନ୍ଦନ ସମାନ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱୈତ ଭାବନା ଲୋପ ପାଏ। ସାଧକ ଭିତର ଓ ବାହାର, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ତଥା ନିଜ ଓ ପର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଭୁଲିଯାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ସର୍ବତ୍ର ସେହି ଏକା ଚୈତନ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ଯାହାକୁ 'ସମଦର୍ଶନ' କୁହାଯାଏ। ଏହା ହେଉଛି ଆତ୍ମାନୁଭବର ସେହି ସ୍ତର, ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଏକାକାର ହୋଇଯାନ୍ତି।
Contemplation —
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ବି ଆପଣଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ବିଷୟରେ ପକ୍ଷପାତ କିମ୍ବା ବିଭେଦ ସୃଷ୍ଟି ହେବ, ସେତେବେଳେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ନିଜ ଶ୍ୱାସକୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, କେବଳ ତାହାର ଗତିକୁ ସମାନ ଓ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସ ସ୍ଥିର ହେବ, ସେତେବେଳେ ସେହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ପୁଣି ଥରେ ଦେଖନ୍ତୁ। ଦେଖିବେ ଯେ, ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଆବେଗିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କମିଯାଇଛି ଏବଂ ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ସେହି ଗୋଟିଏ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରୁଛନ୍ତି।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.