Sutra 3.23
ಅನುವಾದ
ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಮವಾದ ಜನನವು (ಸಂಕುಚಿತ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹುಟ್ಟು) ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಅರ್ಥ
ಈ ಸೂತ್ರವು ಚೈತನ್ಯದ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವಾದ 'ಮಧ್ಯ' ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ದೂರ ಸರಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಪತನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶೈವ ತ್ರಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 'ಮಧ್ಯ' ಎಂದರೆ ಶೂನ್ಯ, ಭೈರವ ಅಥವಾ ಎರಡು ಆಲೋಚನೆಗಳ ನಡುವಿನ ನಿಶ್ಚಲ ಅಂತರ. ಯಾವಾಗ ಸಾಧಕನು ಈ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಅದರಿ ಜಾರಿಬೀಳುತ್ತಾನೋ, ಆಗ 'ಅವರಃ ಪ್ರಸವಃ' ಅಂದರೆ ಕೀಳು ಮಟ್ಟದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಶುತ್ವ ಅಥವಾ ಸೀಮಿತ ಅಹಂಕಾರದ (ಅಣುತ್ವ) ಪುನರುತ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆತು ಕೇವಲ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಾನೆ.
ಇಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಸವ' ಎಂಬ ಪದವು ಹೊಸದಾಗಿ ಜನಿಸುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೂ, ಇದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪತನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಎಚ್ಚರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, ಮನಸ್ಸು ತಕ್ಷಣವೇ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಗೆ (ಸುಖ-ದುಃಖ, ಲಾಭ-ನಷ್ಟ) ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಸನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನುಪಾಯ ಅಥವಾ ಅಣವೋಪಾಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿದೆ; ಮಧ್ಯಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡು ಪುನಃ ಸಂಸಾರದ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಇದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಿಂತನೆ
ದಿನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಎರಡು ಆಲೋಚನೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಬದಲಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ಷಣಿಕ ನಿಶ್ಚಲತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಉಸಿರು ಒಳಬಂದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಹೊರಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಇರುವ ಆ ಕ್ಷಣ, ಅಥವಾ ಮಾತು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮಾತು ಶುರುವಾಗುವ ಮೊದಲು ಇರುವ ಮೌನವೇ 'ಮಧ್ಯ'. ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರಿ; ಅಲ್ಲಿಂದ ಜಾರಿಬಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸು ಹಳೆಯ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು, ಆ ನಿಶ್ಚಲ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ.
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.