Sutra 3.23
ଅନୁବାଦ
ମଧ୍ୟରେ ଅବର (ନିମ୍ନତର) ପ୍ରସବ ହୁଏ ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଧ୍ୟାନର ଗଭୀରତାକୁ ସୂଚିତ କରେ । ଯେତେବେଳେ ସାଧକ ଚେତନାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅର୍ଥାତ୍ 'ମଧ୍ୟ'ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେଠାରୁ ଏକ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ବା 'ପ୍ରସବ' ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସାଧାରଣ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାର ସୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ; ଏହା 'ଅବର' ବା ନିମ୍ନତର ସ୍ତରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । କାଶ୍ମୀର ଶୈବଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ବାହ୍ୟ ଜଗତର ଭ୍ରମ ଯେତେବେଳେ ଭେଦ ହୁଏ ଏବଂ ଚେତନା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟଦେଶରୁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତିର ବିକାଶ ହୁଏ, ତାହା ସାଧାରଣ ମାନସିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଏବଂ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ।
ଏହି 'ଅବର ପ୍ରସବ'ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ, ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଚେତନାର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରବାହ ଜାରି ରହେ, ଯାହା ଆତ୍ମ-ପ୍ରକାଶର ଏକ ନୂତନ ରୂପ । ଏହା ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଉତ୍ସକୁ ଫେରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ । ଯେଉଁଠାରେ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ବାହ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟୟ କରେ, ସେଠାରେ ଏକ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀ ମଧ୍ୟରେ ରହି ନିଜ ଚେତନାରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଆହୁରି ଗଭୀର ଏକତ୍ୱ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ । ଏହା ହେଉଛି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଜାଗରଣର ଏକ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ପ୍ରକାଶ ।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବେ କିମ୍ବା ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥିବେ, ଦୁଇଟି ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେହି କ୍ଷୁଦ୍ର ବିରତି ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ । ସେହି ଖାଲି ସ୍ଥାନଟି ହେଉଛି 'ମଧ୍ୟ' । ସେଠାରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, କୌଣସି ଶବ୍ଦ ନାହିଁ; କେବଳ ଏକ ଶାନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତି ଅଛି । ସେହି ମୌନ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଯେ ସେହି ଶୂନ୍ୟତାରୁ ଆପଣଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚିନ୍ତା କିପରି ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କେବଳ ଦେଖନ୍ତୁ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହା ହେଉଛି ମଧ୍ୟରୁ ହେଉଥିବା ପ୍ରସବର ସାଧାରଣ ଅନୁଭୂତି ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.