Sutra 3.26

ભાષાંતર

શરીરની વૃત્તિઓ (ક્રિયાઓ અને ચેષ્ટાઓ) એ જ વ્રત (પવિત્ર નિયમ અથવા ઉપાસના) છે.

અર્થ

આ સૂત્ર અનવોપાયના માર્ગ પર ચાલનાર સાધક માટે એક ગહન સત્ય ઉઘાડે છે કે શરીરની દૈનિક ક્રિયાઓને સાધનાથી અલગ ન ગણવી જોઈએ. સામાન્ય રીતે માણસ શરીરની ચેષ્ટાઓને સાંસારિક અને આધ્યાત્મિક વ્રતોને પવિત્ર ગણીને બે વિભાગમાં વહેંચી નાખે છે, પરંતુ ત્રિકા દર્શન મુજબ જ્યારે ચેતનાનો વિસ્તાર થાય છે ત્યારે શરીરની દરેક હિલચાલ, દરેક શ્વાસ અને દરેક ઇન્દ્રિયનો ઉપયોગ શિવના પ્રકાશનું વહન કરતો બની જાય છે. અહીં 'વ્રત' એટલે કોઈ બાહ્ય નિયમનું પાલન નહીં, પરંતુ સ્વતઃસિદ્ધ ચૈતન્યમાં સ્થિત રહેવું તે જ સાચું વ્રત છે.

જ્યારે સાધક એ સમજી જાય છે કે શરીર માટીનો ઢગલો નથી પરંતુ શક્તિનું સ્પંદન છે, ત્યારે ચાલવું, બેસવું, ખાવું કે બોલવું એ બધું જ પૂજા બની રહે છે. શરીરની વૃત્તિઓમાં જે સ્વાભાવિકતા અને સહજતા રહેલી છે, તેને જ જો સાક્ષીભાવે ઓળખવામાં આવે, તો તે જ પરમ શિવનું વ્રત બની જાય છે. આ દશામાં સાધકને કોઈ અલગથી ધ્યાન ધરવાની કે કૃત્રિમ નિયમો પાળવાની જરૂર રહેતી નથી, કારણ કે તેનું અસ્તિત્વ જ હવે એક સતત પ્રવાહિત યજ્ઞ બની ગયું હોય છે જ્યાં કર્તા અને કર્મ વચ્ચેનો ભેદ વિલીન થઈ ગયો હોય છે.

ચિંતન

આજના દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે શરીરની કોઈ સાધારણ ક્રિયા કરો, જેમ કે પાણી પીવું, ચાલવું કે હાથ હલાવવો, ત્યારે એક ક્ષણ માટે રુકીને એ વિચારો કે આ હિલચાલ કોઈ યંત્રચાલિત પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તમારા પોતાના ચૈતન્યનું જ સ્પંદન છે. એવી ભાવના સાથે ક્રિયા કરો કે શરીરની આ વૃત્તિ જ શિવનું વ્રત છે અને તેમાંથી અલગ કોઈ પવિત્રતા શોધવાની જરૂર નથી; બસ આ સહજ ક્રિયાને પૂર્ણ જાગૃતિ સાથે અનુભવવી એ જ તમારી સાધના છે.