Sutra 3.26

भाषांतर

शरीर हेच वृत्तींचे (मानसिक क्रियांचे) व्रत आहे.

अर्थ

या सूत्राचा गाभा असा आहे की, ज्या क्षणी साधकाला हे जाणवते की शरीर ही केवळ मांसाची आणि हाडांची रचना नसून ती चैतन्याचीच एक अभिव्यक्ती आहे, त्या क्षणी शरीराची प्रत्येक हालचाल पवित्र बनते. सामान्यतः आपण शरीराला इंद्रियांच्या भोगासाठी किंवा केवळ जगण्याचे साधन म्हणून पाहतो, ज्यामुळे मनात विक्षेप आणि द्वैताची भावना निर्माण होते. परंतु जेव्हा शरीरालाच 'व्रत' म्हणजेच ईश्वराचे स्मरण किंवा साधनेचे माध्यम मानले जाते, तेव्हा चालणे, बसणे, खाणे किंवा बोलणे यांसारख्या सर्व लौकिक क्रियांना आध्यात्मिकतेचा स्पर्श होतो.

काश्मीर शैवमतानुसार, जेव्हा 'अणवोपाय' (शरीर आणि श्वासावर आधारित साधना) परिपक्व होतो, तेव्हा बाह्य आचारांचे कठोर नियम पाळण्याची गरज उरत नाही. कारण साधकाचे संपूर्ण अस्तित्वच आता एका सततच्या जागरूकतेत रूपांतरित झालेले असते. शरीरातील प्रत्येक स्पंदन आणि प्रत्येक वृत्ती (thought-modification) आता शिवाच्या इच्छेनुसार वाहते. अशा अवस्थेत साधकाला वेगळेपणाने कोणतेही व्रत पाळावे लागत नाही, कारण त्याचे शरीरच आता जिवंत पूजास्थान बनलेले असते आणि त्यातील प्रत्येक क्रिया ही ईश्वराची अर्चना ठरते.

चिंतन

आजच्या दिवसात जेव्हा तुम्ही चालाल, तेव्हा पायाच्या प्रत्येक पावलाकडे पूर्ण लक्ष द्या. हे पाऊल केवळ एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाण्यासाठी नाही, तर हे पाऊल चैतन्याचे जगात प्रकटीकरण आहे, अशी भावना मनात ठेवा. जेव्हा हाताने एखादी वस्तू उचलाल किंवा तोंडाने कोणाशी संवाद साधाल, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि जाणून घ्या की ही क्रिया एका यांत्रिक सवयीतून होत नाही, तर तुमच्या आतील शक्तीचा हा एक पवित्र संकल्प आहे. दिवसभर शरीराच्या प्रत्येक हालचालीला 'व्रत' म्हणजेच पवित्र कर्म म्हणून जगण्याचा प्रयत्न करा.