Sutra 3.28

ભાષાંતર

દાન એટલે આત્મજ્ઞાન.

અર્થ

આ સૂત્ર ત્રીજા ઉન્મેષમાં આવે છે, જ્યાં અણવોપાય અથવા ભેદભાવની અવસ્થામાંથી મુક્તિનો માર્ગ બતાવવામાં આવ્યો છે. અહીં 'દાન' શબ્દનો અર્થ સામાન્ય રીતે સમજવામાં આવતો હોય તેવો કોઈ બાહ્ય પદાર્થનું દાન કરવું તેવો નથી. કાશ્મીર શૈવતંત્રની દૃષ્ટિએ, સર્વોચ્ચ અને સાચું દાન એ પોતાના સ્વરૂપનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાનું છે. જ્યાં સુધી માણસ પોતાને શરીર, મન કે બુદ્ધિ સમજે છે, ત્યાં સુધી તે અજ્ઞાનના અંધકારમાં જીવે છે અને પરિણામે ભય અને દુઃખ અનુભવે છે. પોતાની અંદર રહેલા શિવત્વ કે ચૈતન્યને ઓળખવું એ જ સર્વશ્રેષ્ઠ દાન છે, કારણ કે આ જ્ઞાન મેળવ્યા પછી જીવ મર્યાદિત 'અણુ'માંથી મુક્ત થઈને વિશ્વવ્યાપી શિવ બને છે.

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આ આત્મજ્ઞાનને પ્રાપ્ત કરે છે, ત્યારે તે ફક્ત પોતાના માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે દાનરૂપ બને છે. જે પોતે જ અજ્ઞાનના બંધનમાંથી મુક્ત થયો હોય, તેની હાજરી અને તેના કાર્યો બીજાઓ માટે પણ મુક્તિદાયક બને છે. આ સૂત્ર સૂચવે છે કે બાહ્ય દાન કરતા પહેલા અંતરંગ દાન, એટલે કે સ્વજ્ઞાનનું દાન, આવશ્યક છે. જો દાતા પોતે જ અજ્ઞાની હોય, તો તેનું દાન પણ મર્યાદિત અને અપૂર્ણ રહેશે. પરંતુ જેણે પોતાના આત્મામાં શિવને ઓળખી લીધો છે, તેનું અસ્તિત્વ જ જગત માટે સર્વોચ્ચ વરદાન બની જાય છે, કારણ કે તે હવે ભેદભાવ વિના પ્રેમ અને કરુણા વરસાવે છે.

ચિંતન

આજના દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈને મદદ કરવાનો વિચાર કરો અથવા કોઈ દાન કરવાની તક મળે, ત્યારે એક ક્ષણ માટે રોકાઈને વિચારો કે શું તમે પૂર્ણ જાગૃત અવસ્થામાં છો? પોતાની જાતને પૂછો કે શું હું પોતાને શરીર કે મન સમજી રહ્યો છું કે પછી અખંડ ચૈતન્ય સમજી રહ્યો છું? જો અજ્ઞાનનો અનુભવ થાય, તો બાહ્ય ક્રિયા કરતા પહેલા થોડો સમય શાંત બેસીને પોતાના અંતરના સાક્ષીભાવને ઓળખવાનો પ્રયાસ કરો. આત્મજ્ઞાનની આ થોડીક ક્ષણો જ તમારા દરેક કાર્યને અને તમારા અસ્તિત્વને સાચા દાનમાં પરિવર્તિત કરી દેશે.