Sutra 3.28

भाषांतर

दान म्हणजे आत्मज्ञान होय.

अर्थ

काश्मीर शैव परंपरेनुसार, सामान्यतः दान म्हणजे वस्तू किंवा धन देणे असा अर्थ घेतला जातो, परंतु तृतीय उन्मेषातील या सूत्रात शिवाने दानाचे खरे स्वरूप उलगडले आहे. येथे 'दान' म्हणजे बाह्य जगातील कोणत्याही भौतिक वस्तूचे वितरण नसून, स्वतःच्या अंतर्गत असलेल्या चैतन्याचा किंवा आत्मतत्त्वाचा साक्षात्कार होय. जोपर्यंत मनुष्य आपल्या खऱ्या स्वरूपापासून वंचित असतो, तोपर्यंत तो केवळ अज्ञानातच जगतो; त्यामुळे सर्वात श्रेष्ठ आणि पवित्र दान म्हणजे या अज्ञानाचा नाश करणारे आत्मज्ञान प्राप्त करून घेणे आणि ते इतरांना देणे आहे.

हे सूत्र अनायोपाच्या (अर्थात शरीर, मन आणि प्राण यांच्या माध्यमातून केल्या जाणाऱ्या साधनेच्या) संदर्भात येते, जिथे साधकाला हे समजते की बाह्य कर्मकांडापेक्षा अंतर्गत जागरण महत्त्वाचे आहे. जेव्हा एखादा व्यक्ती 'मी शिव आहे' या तत्त्वाला ओळखतो, तेव्हा तो केवळ स्वतःसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण विश्वासाठी दान देतो. कारण आत्मज्ञान प्राप्त झाल्यावर भेदाभाव संपुष्टात येतो आणि तो ज्ञानी पुरुष आपल्या उपस्थितीनेच इतरांच्या अंधकारात प्रकाश पाडतो. म्हणूनच, इतर सर्व दाने क्षणभंगुर आहेत, पण आत्मज्ञान हेच एकमेव अक्षय आणि शाश्वत दान आहे.

चिंतन

आजच्या दिवसात जेव्हाही तुम्ही कोणाला काही देण्याचा विचार कराल किंवा एखाद्याला मदत करण्याचा प्रसंग येईल, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि स्वतःला विचारा: 'मी खरोखर काय देऊ शकतो?' बाह्य वस्तू देण्यापूर्वी, आपल्या मनातील अहंकार आणि द्वेष काढून टाकून, शांत आणि जागरूक चित्ताने त्या व्यक्तीकडे पहा. आजचे साधन म्हणजे, प्रत्येक संवादातून आणि कृतीतून दुसऱ्याला आपले अस्तित्व मान्य करण्याची भावना देणे, म्हणजेच त्यांच्यातील चैतन्याला जागे करणे. हे लक्षात ठेवा की तुमची शांत उपस्थिती हेच सर्वात मोठे दान आहे.