Sutra 3.29
અનુવાદ
જે (પ્રાણી) અવિપ (સમતોલન અથવા શિવની શક્તિ) ની સ્થિતિમાં છે, તે જ્ઞાનનું કારણ છે.
અર્થ
આ સૂત્ર ત્રીજા ઉન્મેશનો અંતિમ ભાગ છે અને તે 'અણવોપાય' અથવા વ્યક્તિગત પ્રયત્નના માર્ગને પૂર્ણ કરે છે. અહીં 'અવિપ' શબ્દ શિવની સ્વતંત્ર શક્તિ અથવા ચૈતન્યના તે સ્વરૂપને સૂચવે છે જે વિશ્વને ધારણ કરે છે અને સંતુલિત રાખે છે. જ્યારે સાધક પોતાના મર્યાદિત અહંકારના પ્રયત્નો છોડીને આ દિવ્ય સમતોલનની અવસ્થામાં સ્થિર થાય છે, ત્યારે તે સાચા જ્ઞાનનો આધાર બને છે. આ જ્ઞાન બાહ્ય ગ્રંથોમાંથી મળતું નથી, પરંતુ અંતરમાં રહેલી ચૈતન્ય શક્તિ સાથેના સામંજસ્યમાંથી પ્રગટે છે.
ત્રિકા દર્શન મુજબ, જ્ઞાન એ કોઈ નવી માહિતીનું અર્જન નથી, પરંતુ પોતાના સ્વરૂપનું પ્રકાશન છે. જે વ્યક્તિ પોતાની ચિત્તવૃત્તિઓને શિવની ઇચ્છાશક્તિ (ઇચ્છા શક્તિ) સાથે એકરૂપ કરી લે છે, તે 'અવિપસ્થ' કહેવાય છે. આવી સ્થિતિમાં, વ્યક્તિ કર્તાપણાનો ભ્રમ તોડી નાખે છે અને જુએ છે કે બધું જ શિવની લીલા છે. આ જ દ્રષ્ટિ પરમ જ્ઞાનનો હેતુ કે સ્રોત બને છે, કારણ કે હવે જોનાર અને જોવાનું વચ્ચેનો ભેદ મિટી ગયો છે.
ચિંતન
આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈ નિર્ણય લેવાના હોય અથવા કોઈ પડકારનો સામનો કરવાનો હોય, ત્યારે તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આપવાને બદલે એક ક્ષણ માટે રુકી જાઓ. તમારી અંદર એક શાંત, સમતોલિત કેન્દ્ર છે જે કોઈ પણ હિલચાલ વિના સ્થિર છે તેની કલ્પના કરો. પોતાને યાદ અપાવો કે 'હું કર્તા નથી, પણ આ ચૈતન્ય શક્તિનો પ્રવાહ છે'. આ સમતોલનની અવસ્થામાંથી જ કાર્ય કરવાનો પ્રયત્ન કરો અને જુઓ કે કેવી રીતે તમારી સમજણ અને પ્રતિક્રિયાઓ વધુ સ્પષ્ટ અને સહજ બને છે.
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.