Sutra 3.29
ଅନୁବାଦ
ଯେ (ଜ୍ଞାନ) ଅବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ, ସେ ହିଁ ଜ୍ଞାନର କାରଣ ଅଟେ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ତୃତୀୟ ଉନ୍ମେଷର ଅନ୍ତିମ ଭାଗରେ ଆସିଛି, ଯେଉଁଠାରେ 'ଅଣବୋପାୟ' ବା ସୀମିତ ଜୀବର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମୁକ୍ତିର ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି। ଏଠାରେ 'ଅବିପ' ଶବ୍ଦଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିପର୍ଯ୍ୟୟହୀନ, ଭ୍ରମଶୂନ୍ୟ କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଚେତନାର କୌଣସି ବିକ୍ଷେପ କିମ୍ବା ଭୁଲ ବୁଝାମଣା ନାହିଁ। ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜକୁ ଶରୀର, ମନ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଭୁଲରେ ଚିହ୍ନଟ କରେ, ଯାହାକୁ କାଶ୍ମୀର ଶୈବଧର୍ମରେ 'ଭ୍ରମ' କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଭ୍ରମ ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ଚେତନା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ କାରଣ ହୋଇଥାଏ।
ଏହି ସୂତ୍ର ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଜ୍ଞାନ କୌଣସି ବାହ୍ୟ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସ୍ଥିରତା ଓ ସତ୍ୟର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି। ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଆତ୍ମା ନିଜର ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବରୁ ଖସି ପଡେ ନାହିଁ ଏବଂ ଦ୍ୱୈତବୋଧର ଆନ୍ଧାରୀରେ ହରାଇଯାଏ ନାହିଁ, ସେହି 'ଅବିପସ୍ଥ' ଅବସ୍ଥା ହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତିର ଏକମାତ୍ର ହେତୁ। ଅର୍ଥାତ୍, ଯେତେବେଳେ ଆମର ଚେତନାରେ କୌଣସି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କିମ୍ବା ବିକ୍ଷେପ ରହେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ପରମ ଜ୍ଞାନର ଆବିର୍ଭାବ ହୁଏ।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ମନରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା, ଉଦ୍ୱେଗ କିମ୍ବା ଭ୍ରମର ତରଙ୍ଗ ଉଠୁ, ସେତେବେଳେ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ହୋଇ ନିଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତୁ: "ମୁଁ କି ଏହି ଚିନ୍ତା ସହିତ ଏକ ହୋଇଯାଇଛି, ନା ମୁଁ ସେହି ଚେତନା ଯାହା ଏହି ଚିନ୍ତାକୁ ଦେଖୁଛି?" ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ବୁଝିପାରିବେ ଯେ ଆପଣ ଚିନ୍ତା ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ସାକ୍ଷୀ ଅଟନ୍ତି, ସେହି କ୍ଷଣିକ ସ୍ଥିରତା ହିଁ ହେଉଛି 'ଅବିପସ୍ଥ' ଅବସ୍ଥା। ଏହି ସଚେତନତାକୁ ଧରି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଏହି ସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ହିଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ଆଡକୁ ନେଇଯିବ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.