Sutra 3.3

भाषांतर

कलादीनां तत्त्वानाम् अविवेको माया

अर्थ

या सूत्रात मायेचे स्वरूप अत्यंत स्पष्टपणे मांडले आहे. 'कला' म्हणजे मर्यादित शक्ती किंवा कौशल्य, आणि 'आदीनां' म्हणजे त्यापासून सुरू होणारी इतर तत्त्वे (विद्या, राग, काल, नियती आणि कला या पंच कंचुकांसह). जेव्हा चेतना या मर्यादित तत्त्वांचा आणि स्वतःच्या अखंड, अनंत शिवस्वरूपाचा भेद करू शकत नाही, तेव्हा त्या अवस्थेला 'माया' म्हणतात. येथे 'अविवेक' हा शब्द महत्त्वाचा आहे; याचा अर्थ विवेकाचा अभाव किंवा भ्रम असा होतो. जेव्हा आपण आपल्या खऱ्या स्वरूपाला विसरून, केवळ मर्यादित शक्ती आणि ज्ञानाशी स्वतःची ओळख जोडतो, तेव्हा मायेचा पडदा पडतो.

काश्मीर शैवमतानुसार, माया ही शक्ती आहे जी एकात्मतेला लपवते आणि भेदाची भावना निर्माण करते. ही केवळ बाह्य जगाची निर्मिती नसून, ती आत्म्याच्या अंतर्गत संकोचाची प्रक्रिया आहे. जेव्हा साधकाला हे जाणवते की 'मी केवळ एक मर्यादित कर्ता आहे' किंवा 'माझे ज्ञान मर्यादित आहे', तेव्हा तो मायेच्या जाळ्यात अडकलेला असतो. या सूत्राचे तात्पर्य असे आहे की, जोपर्यंत अनंत चेतना आणि मर्यादित तत्त्वे यांच्यातील फरक स्पष्ट होत नाही, तोपर्यंत मायेचे साम्राज्य कायम राहते. मुक्ती म्हणजे या अविवेकाचे निवारण होय.

चिंतन

दिवसभरात जेव्हा तुम्हाला एखाद्या कामात अपयश येते, किंवा एखाद्या मर्यादेमुळे निराशा येते, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि स्वतःला विचारा: "काय मी फक्त ही मर्यादित शक्ती (कला) आहे?" या प्रश्नाद्वारे तुमच्या लक्षात आणा की ही मर्यादा तुमचे खरे स्वरूप नाही. तुमचे खरे स्वरूप त्या सर्व मर्यादांच्या पलीकडे असलेली अनंत चेतना आहे. जेव्हा तुम्ही मर्यादेला 'मी' मानणे थांबवता, तेव्हा मायेचा पडदा पातळ होतो आणि शिवस्वरूपाचा प्रकाश डोकावतो. हा विवेक दिवसभर जागृत ठेवण्याचा प्रयत्न करा.