Sutra 3.30

भाषांतर

स्व शक्ति प्रचयोऽस्य विश्वम्

अर्थ

या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा की, 'त्याचा (शक्तीचा किंवा चैतन्याचा) स्वतःच्या सामर्थ्याचा विस्तार म्हणजे हे विश्व होय.' येथे 'अस्य' या शब्दाने शिवशक्तीचा किंवा परम चैतन्याचा संदर्भ दिला आहे. काश्मीर शैव तत्त्वज्ञानानुसार, विश्व हे चैतन्यापासून वेगळे किंवा बाहेर निर्माण झालेली वस्तू नाही; तर ते त्या एकाच चैतन्याच्या अंतर्गत असलेल्या शक्तीचेच प्रकटीकरण आहे. जसे सूर्यापासून प्रकाश वेगळा नसतो, तसे हे जग शिवाच्या 'स्व शक्ती'पासून वेगळे नाही.

'प्रचय' म्हणजे केवळ वाढ नव्हे, तर सामर्थ्याची पूर्ण अभिव्यक्ती किंवा ओतप्रोत भरून राहणे. जेव्हा शिवाची स्वातंत्र्यशक्ती (स्व शक्ती) स्पंदन पावते, तेव्हा ती अनेकत्वाच्या रूपात प्रकट होते आणि आपल्याला 'विश्व' म्हणून दिसते. भ्रमामुळे आपण या विश्वाला जड आणि चैतन्यरहित समजतो, परंतु प्रत्यक्षात हे संपूर्ण विश्व म्हणजे चैतन्याच्याच शक्तीचा नाच किंवा लीला आहे. बाह्य जग हे आंतरिक चैतन्याचेच प्रतिबिंब आहे, असा या सूत्राचा गाभा आहे.

चिंतन

दिवसभरात जेव्हाही तुमचे लक्ष बाह्य जगाकडे, एखाद्या वस्तूकडे किंवा प्रसंगाकडे जाईल, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि स्वतःला आठवण करून द्या की 'हे दिसणारे रूप माझ्याच चैतन्याच्या शक्तीचे प्रकटीकरण आहे.' डोळ्यांनी पाहिलेल्या दृश्याला केवळ बाहेरील वस्तू मानण्याऐवजी, ते तुमच्या आत असलेल्या चैतन्यशक्तीचेच बाहेर आलेले रूप आहे अशा भावनेने पहा. जगाकडे पाहताना 'ते वेगळे आहे' हा भेद विसरून, 'हे माझ्याच शक्तीचे स्वरूप आहे' हा अद्वैत भाव मनात धरा, ज्यामुळे भय आणि वेगळेपणाची भावना कमी होऊन जीवनात एकत्वाचा अनुभव येईल.