Sutra 3.31
ଅନୁବାଦ
ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଲୟ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସାଧକର ଅଭ୍ୟାସ ପଥରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଅବସ୍ଥାକୁ ସୂଚିତ କରେ। 'ସ୍ଥିତି' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମନର ଏକାଗ୍ରତା କିମ୍ବା ଚେତନାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ କିମ୍ବା ଭାବ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ସାଧକ ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ବିଚଳିତ ହେବାକୁ ନ ଦେଇ ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ କିମ୍ବା କୌଣସି ଦିବ୍ୟ ଭାବନାରେ ଅଟଳ ଭାବରେ ରଖନ୍ତି, ତାହାକୁ ସ୍ଥିତି କୁହାଯାଏ। ଏହା ହେଉଛି ଯୋଗର ସେହି ଅବସ୍ଥା ଯେଉଁଠାରେ ଚିତ୍ତ ବାହ୍ୟ ଜଗତର ଆକର୍ଷଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଆଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, 'ଲୟ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିଲୀନ ହେବା କିମ୍ବା ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା। ଯେତେବେଳେ ସାଧକଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଏତେ ଗଭୀର ହୋଇଯାଏ ଯେ ଧ୍ୟେୟ (ଯାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଉଛି) ଏବଂ ଧ୍ୟାତା (ଯିଏ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲୋପ ପାଏ, ସେତେବେଳେ ଲୟ ଅବସ୍ଥା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ସୀମିତ ଅହଂକାର ବିଶ୍ୱଚେତନା ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ମିଶିଯାଏ ଯେପରି ନଦୀ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶି ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହରାଇ ଦିଏ। କାଶ୍ମୀର ଶୈବଧର୍ମ ଅନୁସାରେ, ସ୍ଥିତି ହେଉଛି ଲୟ ପ୍ରତି ଅଗ୍ରସର ହେବାର ସୋପାନ; ଯେତେବେଳେ ସ୍ଥିତି ପରିପକ୍ୱ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଲୟ ଘଟେ ଏବଂ ସାଧକ ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବେ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିବେ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ମନକୁ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବନା କିମ୍ବା ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଉପରେ ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ମନ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିବ, ସେହି 'ସ୍ଥିତି' ଅବସ୍ଥାକୁ ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତୁ ନାହିଁ, ବରଂ ସେହି ସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିଦିଅନ୍ତୁ। ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଯେ ଆପଣଙ୍କର ଚେତନା ସେହି ସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯାଉଛି ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ସେହି ଚେତନା ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସୀମା ରହିନାହିଁ। ଏହି ବିଲୀନ ହେବାର ଅନୁଭୂତିକୁ ହିଁ 'ଲୟ' ବୋଲି ଜାଣି ସେଥିରେ କିଛି କ୍ଷଣ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତୁ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.