Sutra 3.32
ଅନୁବାଦ
ତାହାର (ବାହ୍ୟ ବା ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କ୍ରିୟାର) ପ୍ରବୃତ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱେ, ଜ୍ଞାତା ଭାବରୁ କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ନାହିଁ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ସାଧକର ଉନ୍ନତ ଅବସ୍ଥାକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବାହ୍ୟ ଜଗତ କିମ୍ବା ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଚେତନା ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ। ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ନିଜକୁ କର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଭାବେ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳାଫଳ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ 'ସଂବେତ୍ତା' ଅର୍ଥାତ୍ ବିଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ରଷ୍ଟା କିମ୍ବା ଜ୍ଞାତା ଭାବଟି ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହେ। କ୍ରିୟାର ପ୍ରବାହ ଚାଲୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚେତନା କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ପରିତ୍ୟାଗ ମଧ୍ୟରେ ଦୋଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
କାଶ୍ମୀର ଶୈବଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରକୃତ ମୁକ୍ତି ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପକୁ ଭୁଲିନଯିବା। ଯେପରି ଏକ ଅଭିନେତା ମଞ୍ଚରେ କାନ୍ଦନ୍ତି କିମ୍ବା ହସନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମନେ ମନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ସେ କେବଳ ଅଭିନୟ କରୁଛନ୍ତି, ସେହିପରି ଜଣେ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀ ଜଗତରେ ସକ୍ରିୟ ରହି ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଶିବଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି 'ଅନିରାସ' କୌଣସି ଜାଡ଼୍ୟ କିମ୍ବା ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଉଚ୍ଚ ସତର୍କତା ଯାହା କ୍ରିୟା ଏବଂ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭ୍ରମକୁ ଭେଦ କରିଦିଏ।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କୌଣସି ଜଟିଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବେ କିମ୍ବା କାହା ସହିତ କଥା ହେଉଥିବେ, ସେତେବେଳେ ମନେ ମନେ ଗୋଟିଏ ସରଳ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରନ୍ତୁ: 'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି କିଏ?' କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରବାହକୁ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ବରଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲୁଥିବା ସମୟରେ ସେହି ପଛରେ ଥିବା ନିରୀହ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବଟିକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ରାଗ କିମ୍ବା ଉତ୍ସାହ ଆସିବ, ତାହାକୁ ଦମନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, କେବଳ ଜାଣନ୍ତୁ ଯେ ଆପଣ ସେହି ଭାବନା ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ସେହି ଭାବନାକୁ ଦେଖୁଥିବା ଚେତନା ଅଟନ୍ତି। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ହିଁ ଆଜିର ସାଧନା।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.