Sutra 3.34
ଅନୁବାଦ
ସେହି (ବନ୍ଧନରୁ) ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ କେବଳୀ ଅଟନ୍ତି।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ତୃତୀୟ ଉନ୍ମେଷର ଶେଷ ଭାଗରେ ଆସିଛି, ଯାହା ଆଣବୋପାୟ ବା ସୀମିତ ଜୀବର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। 'ତଦ୍-ବିମୁକ୍ତ' ଶବ୍ଦଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ ହେଉଛି ଯେ ଯେତେବେଳେ ଏକ ସାଧକ ନିଜର ସୀମିତ ପରିଚୟ, ଦ୍ୱୈତଭାବ ଏବଂ ମାୟା ଜନିତ ଭ୍ରମରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ କେବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହି ମୁକ୍ତି କେବଳ ବାହ୍ୟ କର୍ମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ଆନ୍ତରିକ ଚେତନାର ଏକ ମୌଳିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଯେଉଁଠାରେ 'ମୁଁ' ଏବଂ 'ଜଗତ' ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କଳ୍ପିତ ପ୍ରାଚୀର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
'କେବଳୀ' ଶବ୍ଦଟି ସେହି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଚେତନା କେବଳ ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁ କିମ୍ବା ଚିନ୍ତାଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏକତ୍ୱର ଅନୁଭୂତି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଭେଦଭାବ ଲୋପ ପାଇଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ନିଜର ସୀମାବଦ୍ଧତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜେ ବିଶ୍ୱବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସ୍ରଷ୍ଟା, ସ୍ଥିତିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସଂହାରକ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ 'କେବଳୀ' ଅଟନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଚେତନାରେ କେବଳ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ କୌଣସି ଚିନ୍ତା, ଭୟ କିମ୍ବା ନିଜକୁ ସୀମିତ ବୋଲି ମନେ କରିବା ଭଳି ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହେବେ, ସେତେବେଳେ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ହୋଇ ନିଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତୁ: 'ଏହି ସୀମା କାହାର?' ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେହି ଭାବନାକୁ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତା'ପରେ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ସେହି ସୀମାକୁ ମନରୁ ଦୂର କରିଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରିକି ଏକ ମେଘ ଆକାଶରୁ ସରିଯାଉଛି। ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ଚେତନା ସେହି ମେଘ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେହି ବିଶାଳ ଆକାଶ ଅଟେ, ଯାହା ସର୍ବଦା ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ ଅଛି।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.