Sutra 3.35
અનુવાદ
મોહનો નાશ કરનાર એ સંઘાત જ છે, જે કર્મનું સ્વરૂપ ધરાવે છે.
અર્થ
આ સૂત્ર અણવોપાયના માર્ગ પર ચાલનાર સાધક માટે એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે. અહીં 'મોહ' એટલે પોતાની દિવ્ય ચૈતન્ય સ્વરૂપતાને ભૂલી જવું અને પોતાને મર્યાદિત શરીર કે મન સમજી લેવો. આ મોહને તોડવા માટે 'સંઘાત'ની જરૂર છે, જેનો અર્થ થાય છે તીવ્ર આઘાત, ઝટકો અથવા એકાગ્ર પ્રયાસ. જ્યારે સાધક પોતાની જાગૃતિમાં એટલો તીવ્ર બને છે કે અજ્ઞાનના પડદા ફાટી જાય, ત્યારે તે મોહનો નાશ થાય છે.
આ સંઘાત બહારથી આવતો નથી, પરંતુ તે 'કર્માત્મા' છે, એટલે કે તે સાધકના પોતાના પ્રયત્ન અને ક્રિયામાંથી ઉદ્ભવે છે. ત્રિકા દર્શનમાં આનો અર્થ એ છે કે જ્યાં સુધી સહજ સ્વયંસ્ફુરણ (શાંભવોપાય) પ્રાપ્ત ન થાય, ત્યાં સુધી સાધકે પોતાની ઇચ્છાશક્તિ અને ક્રિયાશક્તિનો ઉપયોગ કરીને મનને એકાગ્ર કરવું પડે. આ એક સચેત પ્રયાસ છે જે અજ્ઞાનની જડતાને તોડી નાખે છે અને ચેતનના પ્રવાહને મુક્ત કરે છે.
ચિંતન
આજના દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે પોતાને કોઈ વિચાર, ભાવના કે બાહ્ય પરિસ્થિતિમાં ગૂંથાયેલા અનુભવો, ત્યારે તરત જ એક સચેત ઝટકો આપો. શારીરિક રીતે થોડું ઊંડું શ્વાસ લો અથવા મનમાં જોરથી 'હું ચૈતન્ય છું' એવો સંકલ્પ કરો. આ ક્ષણિક પણ તીવ્ર જાગૃતિનો પ્રયાસ તમારા મોહને તોડવાનો 'સંઘાત' બનશે. આ પ્રયાસને યાંત્રિક ન બનાવતા, પણ દરેક વખતે એવી તીવ્રતાથી કરો જાણે તમે ઊંઘમાંથી જાગી રહ્યા હોવ.
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.