Sutra 3.35

भाषांतर

मोह प्रति संहतस्तु कर्मात्मा

अर्थ

या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा की, जेव्हा चेतनेची संकुचित अवस्था किंवा मोह निर्माण होतो, तेव्हा त्या मोहाला प्रत्युत्तर म्हणून किंवा त्याच्या विरोधात 'कर्मात्मा' उभा राहतो. येथे 'संहत' म्हणजे एकत्रित शक्ती किंवा घनदाट रूप आणि 'कर्मात्मा' म्हणजे क्रियेचे स्वरूप. सामान्यतः आपण असे समजतो की मोहामुळे माणूस निष्क्रिय होतो किंवा गोंधळून जातो, परंतु काश्मीर शैवमतानुसार, मोह हा देखील शक्तीचाच एक प्रकार आहे जो एका विशिष्ट दिशेने वाहू लागतो. जेव्हा भ्रम किंवा अज्ञान निर्माण होते, तेव्हा ते केवळ मानसिक गोंधळ नसून ते एका ठराविक कृतीचे किंवा प्रक्रियेचे रूप धारण करते.

तांत्रिक दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, हा 'कर्मात्मा' म्हणजे तो गतिशील वेग जो अज्ञानातून निर्माण होतो आणि जीवाला संसाराच्या चक्रात बांधून ठेवतो. मोह हा स्थिर नसून तो सतत काहीतरी निर्माण करणारा, काहीतरी करणारा एक प्रवाह असतो. जेव्हा आपण 'मी वेगळा आहे' या भ्रमात (मोह) असतो, तेव्हा आपली संपूर्ण ऊर्जा त्या भ्रमाला पुष्टी देणाऱ्या कृतींमध्ये (कर्मात्मा) खर्ची पडते. हे सूत्र सूचित करते की अज्ञान हे निष्क्रियता नसून एक तीव्र क्रियाशीलता आहे, जी आपल्याला वास्तवापासून दूर नेण्यासाठी सतत काम करत असते. त्यामुळे साधकाने हे ओळखावे की मोह हा केवळ विचार नसून तो एक जबरदस्त क्रिया-शक्ती आहे ज्याला ओळखणे आवश्यक आहे.

चिंतन

आजच्या दिवसात जेव्हा तुम्हाला एखाद्या गोष्टीबद्दल गोंधळ, भीती किंवा चुकीची समज (मोह) निर्माण होईल, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि स्वतःला विचारा: "या भावनेमुळे माझ्या मनात किंवा शरीरात कोणती क्रिया घडत आहे?" फक्त त्या भावनेचे निरीक्षण करू नका, तर पाहा की तो मोह तुम्हाला कोणत्या दिशेने ढकलत आहे किंवा तुमच्याकडून कोणती प्रतिक्रिया करून घेत आहे. जेव्हा तुम्ही पाहता की तुमचा गोंधळ हा एक सतत चालणारा 'क्रियेचा प्रवाह' आहे, तेव्हा तुम्ही त्या प्रवाहाशी तादात्म्य पावण्याऐवजी त्याला साक्षीभावाने पाहू शकता. ही ओळखच त्या कर्मात्म्याच्या बंधनातून मुक्त होण्याचा पहिला टप्पा आहे.