Sutra 3.36

भाषांतर

भेदाचा तिरस्कार किंवा अतिक्रमण केल्यावर, सृष्टीचे (जगाचे) स्वरूप एका वेगळ्याच कृतीमध्ये किंवा अनुभवात रूपांतरित होते.

अर्थ

या सूत्राचा गाभा असा आहे की, जेव्हा साधक दृश्यमान जगातील वस्तूंमधील आणि स्वतःमधील असलेल्या विभाजनाचा (भेदाचा) पूर्णपणे नाश करतो, तेव्हा जगाचे अस्तित्व संपत नाही, तर त्याचे स्वरूप बदलते. सामान्य अवस्थेत आपण जगाला स्वतःपासून वेगळे, बाह्य आणि भौतिक वस्तूंचा संग्रह म्हणून पाहतो. परंतु जेव्हा 'मी' आणि 'ते' यातील कृत्रिम भिंत कोसळते, तेव्हा हेच जग शिवाच्या चैतन्याची लीला किंवा एका अखंड कृतीचा भाग म्हणून प्रत्यक्ष होतो. येथे 'सर्गान्तर' म्हणजे नवीन सृष्टी नव्हे, तर त्याच जुन्या जगाचा नव्या दृष्टीकोनातून होणारा अनुभव होय.

काश्मीर शैवमतानुसार, भेद हाच बंधनाचे मूळ कारण आहे. जेव्हा हा भेद तिरोहित होतो, तेव्हा कर्म (action) हे फक्त शारीरिक हालचाली राहत नाहीत, तर ते शुद्ध चैतन्याचा स्वतःशी खेळ बनते. साधकाला असे जाणवते की, संपूर्ण विश्व हे शिवाचेच एक रूप आहे आणि त्यातील प्रत्येक घटना ही त्याच्या इच्छाशक्तीची अभिव्यक्ती आहे. अशा अवस्थेत जग 'भौतिक भार' न राहता 'चैतन्याचा प्रवाह' बनते, जिथे कर्ता, कर्म आणि क्रिया यांच्यात कोणताही फरक उरत नाही.

चिंतन

दिनचर्येत जेव्हा एखादी गोष्ट तुम्हाला स्वतःपासून वेगळी वाटेल किंवा एखाद्या व्यक्तीशी मतभेद होईल, तेव्हा क्षणभर थांबा. त्या वस्तू किंवा व्यक्तीमधील 'वेगळेपण' फक्त तुमच्या मनाची निर्मिती आहे का, याचा विचार करा. जाणीवपूर्वक त्या भेदाच्या कल्पनेला बाजूला सारून, त्या वस्तूमध्ये किंवा प्रसंगातही तोच एक अखंड चैतन्यप्रवाह वाहत आहे हे पहाण्याचा प्रयत्न करा. जेव्हा भेद मागे पडतो, तेव्हा त्या प्रसंगाचा तुमच्यावर होणारा परिणाम आणि तुमची प्रतिक्रिया कशी बदलते, याचे निरीक्षण करा.