Sutra 3.39
ଅନୁବାଦ
ଚିତ୍ତର ସ୍ଥିତି ପରି ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ବାହ୍ୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଆମକୁ ଜଣାଏ ଯେ ଆମର ଶରୀର ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ମନର ବା ଚିତ୍ତର ଏକ ପ୍ରତିଫଳନ ମାତ୍ର । ଯେପରି ଆୟନାରେ ମୁହଁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପଡ଼େ, ସେହିପରି ଆମର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଚେତନା କିମ୍ବା ଚିତ୍ତର ଅବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ବାହ୍ୟ ଜଗତରେ ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଯଦି ଚିତ୍ତ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଥାଏ, ତେବେ ଶରୀର ଅସ୍ଥିର ହୁଏ; ଆଉ ଯଦି ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତ ଓ କେନ୍ଦ୍ରିତ ଥାଏ, ତେବେ ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ସ୍ଥିର ଓ ସନ୍ତୁଳିତ ରହନ୍ତି ।
କାଶ୍ମୀର ଶୈବଧର୍ମ ଅନୁସାରେ, ବାହ୍ୟ ଜଗତ କିମ୍ବା ଆମର ଶାରୀରିକ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି; ଏଗୁଡ଼ିକ ଆମର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅବସ୍ଥାର ସାକ୍ଷୀ । ଅନବୋପାୟ ବା ସୀମିତ ଜୀବର ଉପାୟରେ ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ ଯେ, ବାହ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପୂର୍ବରୁ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଚିତ୍ତର ସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଶରୀର ହେଉଛି ଚିତ୍ତର ଏକ ଯନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଚିତ୍ତର ଇଚ୍ଛା ଓ ପ୍ରକୃତି ଅନୁସାରେ ବାହ୍ୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କରେ । ତେଣୁ ପ୍ରକୃତ ସାଧନା ହେଉଛି ଚିତ୍ତକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା, କାରଣ ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଓ କ୍ରିୟା ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ଦିବ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଶରୀର କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିରତା ଅନୁଭବ କରୁ, ସେତେବେଳେ ତୁରନ୍ତ ବାହ୍ୟ କାରଣକୁ ଦୋଷୀ ନ କରି କ୍ଷଣକେ ଆପଣଙ୍କର ଚିତ୍ତର ଅବସ୍ଥାକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ । ନିଜକୁ ପଚାରନ୍ତୁ, 'ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋର ମନ କେଉଁଠି ଅଟକି ରହିଛି?' ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ବୁଝିପାରିବେ ଯେ ବାହ୍ୟ ଅସ୍ଥିରତାର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଚିନ୍ତାଧାରା, ସେତେବେଳେ ଶରୀରକୁ ଜୋରପୂର୍ବକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ କେବଳ ଚିତ୍ତକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ । ଏହି ସଚେତନତା ଆପଣଙ୍କୁ ଦିନସାରା ଏକ ଗଭୀର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସ୍ଥିରତା ପ୍ରଦାନ କରିବ ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.