Sutra 3.4

भाषांतर

शरीरात कलांचा संहार (विघटन किंवा विलीन) होतो.

अर्थ

या सूत्राचा गाभा असा आहे की, जेव्हा साधक 'अणवोपाय' म्हणजेच शरीर आणि प्राणशक्तीवर आधारित साधनेत प्रविष्ट होतो, तेव्हा मर्यादित अनुभवांच्या पातळ्या (कला) शरीरातच विरघळतात. 'कला' म्हणजे आत्म्याच्या पूर्णत्वाचे जे विभागित किंवा मर्यादित रूप आपल्याला जाणवते, ते येथे 'संहार' पावते. हा संहार म्हणजे नाश नसून, विखुरलेल्या ऊर्जेचे पुन्हा एकाग्र होणे आणि मर्यादांचे भंग होणे होय. शरीर हे केवळ मांसाचे पिंड न राहता, चेतनेच्या विस्ताराचे आणि संकोचाचे मुख्य केंद्र बनते.

काश्मीर शैवमतानुसार, जगाची रचना आणि प्रलय ही प्रक्रिया केवळ बाह्य विश्वात घडत नाही, तर ती प्रत्येक क्षणी आपल्या देहात आणि चेतनेत घडत असते. जेव्हा साधक शरीरातील सूक्ष्म ऊर्जा प्रवाहांकडे (प्राण आणि नाडी) जाणीवपूर्वक लक्ष वेधतो, तेव्हा विषयांमध्ये विखुरलेली चेतना परत स्वतःकडे वळते. या प्रक्रियेत 'कला'ंचे विलीनीकरण होते आणि साधकाला आपले शरीर हेच विश्व आहे आणि या देहातच संपूर्ण ब्रह्मांडाचा प्रलय व सृजन सामावलेले आहे, याचा साक्षात्कार होतो. ही अवस्था मर्यादित 'अणू' पासून अमर्याद 'शिव' कडे जाण्याचा सेतू आहे.

चिंतन

दिवसभरात जेव्हा तुम्हाला मानसिक गोंधळ, थकवा किंवा भावनांचा ओघ जाणवेल, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि केवळ शरीराच्या जाणीवेकडे लक्ष द्या. डोळे मिटून श्वासाच्या गतीसोबत शरीरातील ऊर्जेचा प्रवास जाणवा. कल्पना करा की तुमच्या मनात विखुरलेले सर्व विचार आणि बाह्य जगाशी जोडलेल्या सर्व इंद्रियगोचरी अनुभूती (कला) आता तुमच्या शरीराच्या सीमेतच विरघळत आहेत. बाहेर काहीही उरलेले नाही, सर्व काही या देहातच सामावून घेतले जात आहे, अशा भावनेने काही क्षण स्थिर राहा. ही 'संहाराची' किंवा विलीन होण्याची क्रिया तुम्हाला बाह्य गोंधळातून मुक्त करून अंतर्गत एकाग्रतेकडे नेईल.