Sutra 3.40

भाषांतर

इच्छेमुळे (अभिलाषामुळे) बाहेर जाणे होते आणि तेच (त्याचे) संधान (एकत्रीकरण/समावेश) आहे.

अर्थ

हा सूत्र मानवी चेतनेच्या गतीचे आणि तिच्या पुनर्मिलनाचे रहस्य उलगडतो. सामान्यतः आपण असे मानतो की, इच्छा किंवा वासना आपल्याला आत्म्यापासून दूर नेऊन बाह्य जगात भटकवते. परंतु काश्मीर शैव परंपरेनुसार, ही बाहेर पडण्याची क्रिया म्हणजे केवळ पलायन नसून ती शक्तीचा एक विस्तार आहे. जेव्हा चेतना एखाद्या वस्तूची इच्छा करते, तेव्हा ती स्वतःला त्या वस्तूशी जोडते. ही 'बाह्यगती' म्हणजे चेतनेचे स्वतःच्याच सृजनशीलतेत बाहेर पडणे आहे.

येथे 'संध्यास्य' हा शब्द अत्यंत महत्त्वाचा आहे. याचा अर्थ असा की, ज्या वस्तूकडे आपली इच्छा धावते, तिथेच आपल्या चेतनेचे संधान किंवा मिलन घडते. बाह्य जग हे आपल्यापासून वेगळे नाही, तर ते आपल्याच चेतनेचे प्रतिबिंब आहे. जेव्हा तुम्ही एखाद्या वस्तूची तीव्र इच्छा करता, तेव्हा तुम्ही प्रत्यक्षात त्या वस्तूमध्ये स्वतःलाच शोधत असता. म्हणून, इच्छेमुळे होणारे बाहेर पडणे हेच पुन्हा आत येण्याचा, म्हणजेच स्वतःच्या पूर्णत्वाशी पुन्हा जोडले जाण्याचा मार्ग आहे. भ्रम फक्त एवढाच की, आपण बाहेर काही वेगळे आहे असे मानतो, पण प्रत्यक्षात ती आपलीच शक्ती आहे जी खेळत आहे.

चिंतन

आजच्या दिवसात जेव्हाही तुम्हाला एखादी वस्तू, व्यक्ती किंवा परिस्थिती मिळवण्याची तीव्र इच्छा होईल, तेव्हा लगेच थांबा आणि स्वतःला विचारा: "ही इच्छा मला बाहेर ओढत आहे, पण प्रत्यक्षात मी या इच्छेच्या माध्यमातून कोणत्या गुणाशी जोडला जात आहे?" राग किंवा नैराश्य न बाळगता, हे लक्षात आणा की ही इच्छा तुमच्या चेतनेचाच एक भाग आहे. ज्या क्षणी तुम्ही हे ओळखाल की बाहेरची वस्तू आणि तुमची इच्छा या दोन्ही तुमच्याच चेतनेतून निर्माण झाल्या आहेत, त्या क्षणी 'बाह्यगती' थांबेल आणि तुम्ही त्या अनुभवाच्या केंद्रस्थानी, म्हणजेच 'संधानात' स्थिर व्हाल. इच्छेला दडपण्याऐवजी तिच्यामागील चेतनेला ओळखा.