Sutra 3.40

ଅନୁବାଦ — ଅଭିଳାଷାଦ୍‌ବହିର୍ଗତିଃ ସନ୍ଧ୍ୟାସ୍ୟ (Abhilashad-bahirgatih sandhyasya)

ଇଚ୍ଛା ବା କାମନା ହେତୁ ଚେତନାର ବହିର୍ଗମନ ହିଁ ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଟେ।

ଅର୍ଥ — ଏହି ସୂତ୍ରଟି ସେହି ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟକୁ ବୁଝାଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ଆତ୍ମା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଅବସ୍ଥାରୁ ବହିର୍ମୁଖୀ ଜଗତକୁ ଗମନ କରେ। ଯେତେବେଳେ ସାଧକ ନିଜର ସ୍ୱରୂପରେ ସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେହି ସମୟରେ କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ବା ଅଭିଳାଷ ଉଦୟ ହେଲେ ଚେତନା ସେହି ସ୍ୱରୂପରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ବାହ୍ୟ ବିଷୟ ଆଡ଼କୁ ଧାବିତ ହୁଏ। ଏହି ସଂକ୍ରମଣ କାଳଟି ହିଁ ସନ୍ଧ୍ୟା।

ଏହା କେବଳ ସକାଳ ବା ସନ୍ଧ୍ୟାର ସମୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିନ୍ତାର ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ସମାପ୍ତିର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସୂକ୍ଷ୍ମ କ୍ଷଣ। ଯେତେବେଳେ ମନ ନିଜର ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ି ବାହ୍ୟ ଜଗତର କଳ୍ପନା କରେ, ସେହି ସନ୍ଧିସ୍ଥଳରେ ହିଁ ବନ୍ଧନର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଯଦି ସାଧକ ଏହି ସନ୍ଧ୍ୟା କ୍ଷଣକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ, ତେବେ ସେ ବାହ୍ୟ ଜଗତରେ ଖୋଜୁଥିବା ସୁଖର ମୂଳ ଉତ୍ସକୁ ନିଜ ଭିତରେ ହିଁ ଅନୁଭବ କରିପାରିବ।

ଚିନ୍ତନ — ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ବି ତୁମ ମନରେ କୌଣସି କାମନା ବା ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେବ, ସେହି କ୍ଷଣକୁ ଅଟକି ଯାଇ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର। ସେହି ଇଚ୍ଛାଟି ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ମନ କେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା? ଇଚ୍ଛାଟି ଆସିବା ମାତ୍ରେ ତୁମର ଶାନ୍ତ ଚେତନା କିପରି ବାହାରକୁ ଧାବିତ ହେଉଛି, ତାହାକୁ କେବଳ ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଦେଖ। ସେହି ସନ୍ଧି କ୍ଷଣରେ ସ୍ଥିର ରହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।