Sutra 3.41

Translation

तदारूढ प्रमितेस्तत्क्षयाज्जीव संक्षयः

जेव्हा प्रमिती (ज्ञानस्वरूप चैतन्याच्या अनुभवाला) त्या परमशिवाच्या स्थितीत स्थिरपणे स्थापित होते, तेव्हा त्या प्रमितीचा क्षय झाल्याने जीवाचाही क्षय होतो.

Meaning

हा सूत्र तिसऱ्या उन्मेषातील अणवोपयाच्या शेवटच्या टप्प्याचे वर्णन करते. येथे कश्मीर शैव तत्त्वज्ञानातील अत्यंत सूक्ष्म आणि उच्च स्तराची चर्चा आहे. प्रमिती म्हणजे ज्ञानस्वरूप चैतन्य — जे अनुभवता म्हणून उरते. जेव्हा ही प्रमिती परमशिवाच्या अशरीरी, निराकार स्थितीत पूर्णपणे आरूढ होते, म्हणजे तिचा स्वतःचा पृथक अस्तित्वाचा भाग नाहीसा होतो, तेव्हा जीवाच्या अहंकाराच्या भावनेचाही संपूर्ण क्षय होतो.

यात एक अद्भुत विरोधाभास आहे — प्रमितीचा क्षय झाल्याने जीवाचा क्षय होतो, पण हा क्षय विनाश नाही. हा क्षय म्हणजे जीवाच्या सीमित अस्तित्वाचे परमशिवात विलीन होणे. जेव्हा ज्ञानस्वरूप चैतन्य परमशिवात पूर्णपणे स्थिर होते, तेव्हा जीवाच्या स्वतःला पृथक मानण्याची जी भावना होती ती नष्ट होते. हेच मोक्षाचे साक्षात्कार आहे — जीवात्मा आणि परमात्मा यांच्यातील भेदाचा पूर्ण अंत.

Contemplation

आज दिवसभर अशा क्षणांची निरीक्षण करा जेव्हा तुम्ही कोणत्याही अनुभवात इतके रममाण होता की "मी अनुभवतो" या भावनेचा स्वतःच विचार निवडता येत नाही. कोणत्याही सौंदर्यानुभवात, संगीतात, किंवा शांततेत — जेव्हा अनुभवता आणि अनुभव यांच्यातील भेद विरघळतो, तेव्हा तेच क्षण या सूत्राच्या सत्याचे साक्ष देते. त्या क्षणांना धीरे धीरे पहा, त्यांचा अभ्यास करा.