Sutra 3.42
ଅନୁବାଦ
ଭୂତକଞ୍ଚୁକୀ ତଦା ବିମୁକ୍ତୋ ଭୂୟଃ ପତିସମଃ ପରଃ ।
ଯେତେବେଳେ ସାଧକ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ କଞ୍ଚୁକ (ମାୟାର ଆବରଣ) ରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ପୁନର୍ବାର ପରମ ଶିବଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ହୋଇଯାଏ ।
ଅର୍ଥ
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଅଣବୋପାୟର ଚରମ ସୀମାକୁ ସୂଚିତ କରେ । ଯେତେବେଳେ ସାଧକ ନିଜର ଦେହ, ପ୍ରାଣ ଓ ମନକୁ କେବଳ ପଞ୍ଚଭୂତର ଏକ ସଂଘାତ ବୋଲି ଜାଣିପାରେ ଏବଂ ସେହି ସୀମିତ ଅହଂକାର ବା କଞ୍ଚୁକ (କଳା, ବିଦ୍ୟା, ରାଗ, କାଳ ଓ ନିୟତି) ରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରିନିଏ, ସେତେବେଳେ ତା'ର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୀମାବଦ୍ଧତା ଲୋପ ପାଇଯାଏ ।
ଏହି ମୁକ୍ତି ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ, ବରଂ ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସାଧକର ଚେତନା ଏହି ଜଡ଼ ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଉ ପରାଧୀନ ହୋଇ ରହେ ନାହିଁ । ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ସାଧକ ଓ ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ; ସେ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ହୋଇଯାଏ ।
ଚିନ୍ତନ
ଆଜି ଦିନସାରା ଯେତେବେଳେ ବି ଆପଣ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବେ, ସଚେତନ ରୁହନ୍ତୁ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ଶରୀର ଓ ମନ କେବଳ ଏକ ଉପକରଣ ମାତ୍ର । ନିଜକୁ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରାର ସୀମା ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ନ ରଖି, ସେହି ସାକ୍ଷୀ ଚୈତନ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଯାହା ଏହି ସବୁର ପଛରେ ରହି ଏହାକୁ ପରିଚାଳିତ କରୁଛି । ନିଜକୁ ଦେହ ବୋଲି ଭାବିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଆଜି ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଯେ ଆପଣ ସେହି ଅନନ୍ତ ଶିବ ଚେତନା, ଯାହା ଏହି ଶରୀର ମାଧ୍ୟମରେ କେବଳ ଖେଳୁଛି ।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.