Sutra 3.43

भाषांतर

नैसर्गिकः प्राण सम्बन्धः

अर्थ

या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा की, 'प्राणांचा संबंध नैसर्गिक आहे.' येथे 'प्राण' म्हणजे केवळ श्वासोच्छ्वास नव्हे, तर चेतनेची ती मूलभूत स्पंदने आहेत जी जीवन आणि विश्वाला धरून ठेवतात. 'नैसर्गिक' या शब्दाने सूचित केले जाते की हे स्पंदन कोणत्याही कृत्रिम प्रयत्नाशिवाय, कोणत्याही बाह्य साधनाशिवाय आणि कोणत्याही मानसिक रचनेशिवाय आपोआप घडत असते. हे शिवाचे आणि जीवाचे मूलभूत नाते आहे, जे निर्माण केले जात नाही तर ते नेहमीच अस्तित्वात असते, फक्त आपल्याला त्याची जाणीव नसते.

काश्मीर शैव तत्त्वज्ञानानुसार, जेव्हा साधक बाह्य क्रिया किंवा जटिल मानसिक विश्लेषणापेक्षा (आणवोपाय) थेट आपल्या अंतर्गत जीवनशक्तीकडे वळतो, तेव्हा त्याला कळते की शिवाशी जोडले जाण्यासाठी काहीतरी 'मिळवावे' लागत नाही. उलट, जे आधीच आहे त्याला ओळखावे लागते. प्राणांचा हा प्रवाह आणि चेतनेचा स्पर्श हाच ईश्वराशी असलेला साक्षात दुवा आहे. जेव्हा आपण हस्तक्षेप करणे थांबवतो आणि केवळ साक्षीभावाने या नैसर्गिक प्रक्रियेला पाहतो, तेव्हा मर्यादित 'मी'पणा विरघळून अखंड चेतनेचा अनुभव येतो.

चिंतन

दिनचर्येदरम्यान, विशेषतः जेव्हा मन चिंतेने किंवा विचारांच्या गर्दीने व्याकुळ असेल, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि श्वासावर लक्ष केंद्रित करा. परंतु श्वासाला नियंत्रित करण्याचा किंवा बदलण्याचा कोणताही प्रयत्न करू नका. फक्त हे जाणा की हा श्वासोच्छ्वासाचा प्रवाह, ही प्राणशक्ती, तुमच्या नियंत्रणाबाहेर आणि तुमच्या प्रयत्नांपलीकडे जाऊन नैसर्गिक रीत्या चालू आहे. 'मी श्वास घेत आहे' या भावनेऐवजी 'प्राण आपोआप वाहत आहेत' या जाणीवेत स्थिर राहा. या नैसर्गिक प्रवाहातच शिवाचा स्पर्श आहे, हे लक्षात ठेवून दिवसभरातील कार्ये पार पाडा.