Sutra 3.44
અનુવाद
નાસિકા અંતર્મધ્ય સંયમાત્ — કિમત્ર સવ્યાપ-સવ્ય-સૌષુમ્ણેષુ
અર્થ
આ સૂત્ર નાસિકાગ્ર (નાકના અગ્રભાગ) અને તેની અંદરની મધ્ય સ્થિતિ વચ્ચેના સંયમની સાધના દ્વારા શિવાવસ્થાની પ્રાપ્તિ વિશે વાત કરે છે। સવ્ય (ડાબો) અને અસવ્ય (જમણો) બંને નાડીમાર્ગો અને સૌષુમ્ણ (મધ્ય માર્ગ) પર આ સંયમ કરવાથી કયોગ સિદ્ધ થાય છે તે પ્રશ્ન સૂચવે છે।
અન્નોપાય (વ્યાપાર-માર્ગ) માં આ શારીરિક અને સૂક્ષ્મ કેન્દ્રો વચ્ચેનો સંબંધ મહત્વનો છે। નાસિકાગ્ર એ બિંદુ જ્યાં ઇડા અને પિંગળા મળે છે, ત્યાં મનને સ્થિર કરીને સૌષુમ્ણ માર્ગ ખોલાવવામાં આવે છે। આ સંયમ એ શ્વાસ-પ્રશ્વાસનો સમન્વય નહીં, પરંતુ બોધાત્મક એકાગ્રતાનો છે જે બાહ્ય અને આભ્યંતર વિભાવોને એકાત્મ કરે છે।
ચિંતન
આજે દિવસ દરમ્યાન ત્રણ વાર મિનિટ માટે બેસો અને નાકના અગ્ર ભાગ પર ધ્યાન કરો। શ્વાસ અંદર લેવાની વખતે નાસિકાની અંદરની મધ્ય સ્થિતિ અનુભવો, બહાર આવવા પર મૌન રહો। કોઈ વિશેષ શ્વાસક્રમ નહીં — માત્ર યાદ રાખો કે શ્વાસ નાસિકાની અંદરથી પસાર થાય છે। પછી પૂછો: આ સ્થળ કોણ અનુભવે છે?
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.