Sutra 3.44

Translation

नासिका अंतर्मध्य संयमात् किमत्र सव्यापसव्य-सौषुम्णेषु

नासिकेच्या मध्यमार्गाचे (अंतर्मध्य) संयमात् — अर्थात् नासिकाग्रावरील अंतर्मध्य स्थानाचे ध्यान-संयमात् — या सव्य (डाव्या), अपसव्य (दाहिन्या) आणि सौषुम्ण (मध्यम) नाडीमध्ये किमत्र — अर्थात् काय अत्र (किमत्र)?

Meaning

या सूत्रात शिवसूत्रकार अनवोपाय विभागात एक अत्यंत सूक्ष्म अभ्यासमयी सूचना करतात. नासिकाग्रावरील अंतर्मध्य स्थानाचे संयम — अर्थात् त्या बिंदूवर चित्ताचे एकाग्रीकरण — केल्यानंतर सव्य (इडा), अपसव्य (पिंगला) आणि सौषुम्ण (सुषुम्ना) या तीन प्रमुख नाडींमध्ये किमत्र — अर्थात् काय अत्र — हा प्रश्न उपस्थित होतो. हा प्रश्न केवळ बौद्धिक जिज्ञासा नाही, तर अनुभवात्मक शोण्याचे आहे.

अनवोपायात साधकाला कोणत्याही बाह्य उपायांशिवाय, केवळ अंतर्मध्य स्थानाच्या संयमातून त्याच्या स्वतःच्या अनुभवात जाणवते की तीन नाडींमध्ये काय घडते. सव्य-अपसव्य-सौषुम्ण या तिन्ही नाडींचे स्वरूप आणि त्यांच्यातील संबंध साधकाला स्वतः अनुभवायला मिळतात. हे सूत्र साधकाला केवळ शास्त्रज्ञानावर अवलंबून राहू नका, तर स्वतःच्या अनुभवाकडे नेते.

Contemplation

आज दिवसभर नासिकाग्रावर — अर्थात् दोन्ही नासपिटांच्या मध्यबिंदूवर — चित्ताचे एकाग्रीकरण करण्याचा अभ्यास करा. या बिंदूवर ध्यान लक्ष केल्यानंतर, श्वास डाव्या नासपिटातून येतो की दाहिन्यातून येतो की मध्यमार्गातून येतो, याकडे सूक्ष्म लक्ष द्या. कोणत्याही निर्णय न घेता, केवळ अनुभवा. हा अभ्यास तुम्हाला सव्य, अपसव्य आणि सौषुम्ण या तीन नाडींच्या स्वतःच्या अनुभवाकडे नेईल.