Sutra 3.44
Translation
नासिकाऽन्तर्मध्य संयमात् किमत्र सव्यापसव्य-सौषुम्णेषु
ନାସିକାର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଥିବା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ ସଂଯମ (ଧାରଣା, ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି) କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସବ୍ୟ (ବାମ), ଅପସବ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ) ଏବଂ ସୁଷୁମ୍ଣା ନାଡ଼ୀରେ କ’ଣ ବା ଅସମ୍ଭବ ଅଛି?
Meaning
ଏହି ସୂତ୍ରଟି ପ୍ରାଣାୟାମର ଏକ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଯୋଗୀ ଯେତେବେଳେ ନାସିକାର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଥିବା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁଠାରେ ଇଡ଼ା (ବାମ), ପିଙ୍ଗଳା (ଦକ୍ଷିଣ) ଏବଂ ସୁଷୁମ୍ଣା ନାଡ଼ୀର ମିଳନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ନିଜର ଚେତନାକୁ ସ୍ଥିର କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣିକ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଥାଏ। ଏହା କେବଳ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରାଣର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତିକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଏବଂ ତାକୁ ସୁଷୁମ୍ଣା ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବାହିତ କରିବାର ଏକ କୌଶଳ।
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ଏହି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱୈତ ଭାବ (ବାମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ) ଲୋପ ପାଇଯାଏ। ସାଧକ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣିକ ସ୍ପନ୍ଦନ କେବଳ ସେହି ଏକା ଚୈତନ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ। ଯେଉଁଠାରେ ସବ୍ୟ ଏବଂ ଅପସବ୍ୟର ପାର୍ଥକ୍ୟ ମିଳିଯାଏ, ସେଠାରେ ସୁଷୁମ୍ଣା ସକ୍ରିୟ ହୁଏ ଏବଂ ସାଧକ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥାନ କରେ।
Contemplation
ଆଜି ଦିନସାରା ବେଳେବେଳେ ନିଜର ନାସାଗ୍ରରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି କିମ୍ବା ନାସିକାର ଭିତର ଭାଗରେ ଶ୍ୱାସର ସ୍ପର୍ଶକୁ ଅନୁଭବ କର। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସ ବାମ ନାସାରୁ ଦକ୍ଷିଣକୁ ବା ଦକ୍ଷିଣରୁ ବାମକୁ ଯାଉଛି, ସେହି ସନ୍ଧିକ୍ଷଣକୁ ବା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର। ସେହି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥିରତାକୁ ଧରି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ୱାସ ନା ବାମ, ନା ଦକ୍ଷିଣ, ବରଂ କେବଳ ଏକ ନିସ୍ତବ୍ଧ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ମାର୍ଗରେ ଅଛି।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.