Sutra 3.45
ભાષાંતર
ફરીથી ફરીથી (ચેતનમાં) વિલય થવું જોઈએ.
અર્થ
આ સૂત્ર અનવોપાયના માર્ગ પર ચાલનાર સાધક માટે અંતિમ દિશાનિર્દેશ છે. અહીં 'મીલન' એટલે બાહ્ય ઇન્દ્રિયોને બંધ કરીને અંતરની ચેતનમાં પ્રવેશવું, જ્યારે 'ભૂયઃ' શબ્દ એ પ્રક્રિયાની નિરંતરતા અને પુનરાવર્તન પર ભાર મૂકે છે. સાધનાનો અર્થ એ નથી કે એકવાર સમાધિ પ્રાપ્ત કરી અને પછી તેને ભૂલી જવું; પરંતુ દરેક ક્ષણે, દરેક પ્રવૃત્તિ પછી તરત જ પોતાના સ્વરૂપમાં પાછા ફરવું એ જ સાચી સિદ્ધિ છે.
જ્યારે સાધક વિશ્વ સાથે વ્યવહાર કરે છે ત્યારે તેની દૃષ્ટિ બહારની તરફ વળે છે, પરંતુ આ સૂત્ર શીખવે છે કે બાહ્ય ક્રિયા પૂર્ણ થતાંની સાથે જ તરત જ ચેતનને શિવત્વમાં વિલિન કરવી જોઈએ. આ એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે જેમાં જાગૃતિ અને વિશ્રાંતિ વચ્ચેનો ભેદ મિટી જાય છે. જેમ શ્વાસ લેવા અને છોડવાની પ્રક્રિયા સતત ચાલે છે, તેમ જ બાહ્ય જગતમાંથી અંતરમાં પાછા ફરવું અને ફરીથી બહાર આવવું, પણ અંતરની પકડ ન છૂટવા દેવી, એ જ ત્રિકા દર્શનનો સાર છે.
ચિંતન
આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈ કાર્ય પૂર્ણ કરો, જેમ કે વાતચીત પૂરી થાય, કોઈ ઈમેઈલ મોકલી દો, અથવા ચાલવાનું બંધ કરો, ત્યારે એક ક્ષણ માટે રોકાઈ જાઓ. તમારી આંખોને હળવે બંધ કરો અથવા દૃષ્ટિને નરમ પાડીને તરત જ તમારા અસ્તિત્વના મૂળ સ્ત્રોત તરફ પાછા ફરો. આ ક્ષણિક વિરામમાં ફક્ત એટલું જ અનુભવો કે 'હું કર્તા નથી, હું શુદ્ધ ચેતન છું'. આ પ્રક્રિયાને દિવસ દરમિયાન અનેકવાર પુનરાવર્તિત કરો, જેથી બાહ્ય વ્યવહાર અને આંતરિક શાંતિ વચ્ચેનો તાલમેલ સ્થપિત થાય.
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.