Sutra 3.7
અનુવાદ
મોહ પર વિજય મેળવવાથી અને અનંત આનંદનો અનુભવ કરવાથી સહજ વિદ્યા પર વિજય પ્રાપ્ત થાય છે.
અર્થ
કાશ્મીર શૈવિઝમના ત્રિતીય ઉન્મેષમાં, જે અણવોપાય અથવા ભક્તિ અને સમર્પણના માર્ગ સાથે સંબંધિત છે, આ સૂત્ર સાધકની અંતિમ અવસ્થાનું વર્ણન કરે છે. અહીં 'મોહ' એટલે દ્વૈતનો ભ્રમ કે જે જીવાત્માને પોતાની સીમિતતામાં બાંધી રાખે છે. જ્યારે સાધક શિવની કૃપા અને તીવ્ર ઇચ્છાશક્તિ દ્વારા આ ભ્રમને જીતી લે છે, ત્યારે તે 'અનંતભોગ' તરફ દોરી જવાય છે. આ અનંતભોગ એ ઇન્દ્રિયોના સામાન્ય વિષયોનો આનંદ નથી, પરંતુ ચૈતન્યના અસીમ વિસ્તારમાં થતો દિવ્ય આનંદ છે, જ્યાં ભોક્તા અને ભોગ્ય વચ્ચેનો ભેદ મિટી જાય છે.
આ અનુભૂતિનું પરિણામ 'સહજ વિદ્યા જયઃ' છે. સહજ વિદ્યા એટલે એવી જ્ઞાનઅવસ્થા જે પ્રયત્ન વિના, સ્વાભાવિક રીતે અને સતત પ્રવાહિત થતી હોય. જ્યાં સુધી મોહ બાકી છે ત્યાં સુધી જ્ઞાન મેળવવા માટે ચિંતન કે ધ્યાનનો પ્રયત્ન કરવો પડે છે, પરંતુ જ્યારે મોહ જીતવામાં આવે અને અનંત આનંદમાં સ્થિરતા પ્રાપ્ત થાય, ત્યારે જ્ઞાન સહજ બની જાય છે. આ અવસ્થામાં સાધકને હવે કોઈ ચોક્કસ તકનીકની જરૂર રહેતી નથી, કારણ કે તેનું અસ્તિત્વ જ શિવમય બની ગયું હોય છે અને દરેક ક્ષણે સત્યનું સ્વયંસ્ફુરિત પ્રકાશન થતું હોય છે.
ચિંતન
આજના દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમને કોઈ પરિસ્થિતિમાં ગભરામણ, અસમંજસ કે પોતાની મર્યાદાનો અહેસાસ (મોહ) થાય, ત્યારે તરત જ પ્રયત્ન કરવાને બદલે એક ક્ષણ માટે રોકાઈ જાઓ. મનમાં એવો નિશ્ચય કરો કે હું આ સીમિત ભાવનાને જીતી શકું છું અને શિવના અનંત આનંદમાં લીન થઈ શકું છું. આ નિશ્ચય સાથે, કોઈપણ વિચાર કે ક્રિયા કરતા પહેલાં એક ગહો આનંદ અનુભવવાનો પ્રયાસ કરો, જાણે કે તમારી ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે. આ અભ્યાસ દ્વારા જુઓ કે કેવી રીતે પ્રયત્નનો બોજ હલકો થાય છે અને કાર્યો વધુ સ્વાભાવિક અને સહજ બનીને પ્રગટ થાય છે.
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.