Sutra 3.7
भाषांतर
मोह जयानन्ताभोगात् सहज विद्या जयः
अर्थ
या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा की, 'मोहाचा विजय' म्हणजेच 'अनंत आनंदभोगातून प्राप्त होणारा सहज ज्ञानाचा विजय' होय. येथे 'मोह' म्हणजे केवळ भ्रम नव्हे, तर सीमित अहंकाराची ती अवस्था ज्यामुळे आपण आपल्या खऱ्या स्वरूपापासून वेगळे झालो आहोत असे वाटते. जेव्हा साधक शिवोपासनेत इतका रममाण होतो की त्याला अनंत आनंदाचा (अनन्ताभोग) साक्षात्कार होतो, तेव्हा हा मोह आपोआप नष्ट होतो. हा नाश कष्टाने किंवा दमनाने होत नाही, तर परमानंदाच्या अनुभवाने मोहाचे विसर्जन होते.
ज्या क्षणी मोह संपुष्टात येतो, त्याच क्षणी 'सहज विद्येचा' उदय होतो. सहज विद्या म्हणजे बाह्य शास्त्रातून किंवा तर्कातून मिळवलेले ज्ञान नव्हे, तर आत्म्याचे नैसर्गिक आणि अनायासे प्राप्त होणारे प्रकाशमान स्वरूप. तंत्राच्या दृष्टीने, जेव्हा मनाचे लहर थांबते आणि चेतना आपल्या मूळ स्रोताशी एकरूप होते, तेव्हा जी जागृती येते तिला सहज विद्या म्हणतात. हा विजय बाह्य शत्रूवर मिळवलेला विजय नसून, आंतरिक अज्ञानावर मिळवलेला आणि आनंदाने शिक्कामोर्तब झालेला विजय आहे.
चिंतन
दिवसभरात जेव्हा एखादी गोष्ट तुम्हाला अडथळा आणत आहे किंवा एखाद्या विचाराने मनात गोंधळ (मोह) निर्माण होत आहे, तेव्हा त्या समस्येशी थेट झुंज देण्याऐवजी क्षणभर थांबा. डोळे मिटून फक्त श्वासाकडे लक्ष द्या आणि मनात 'आनंद' या भावनेला जागा द्या. स्वतःला विचारा, "जर मी या समस्येपलीकडे असलेल्या अनंत आनंदात रमलो, तर हा गोंधळ टिकेल का?" असा प्रयत्न करा की समस्येचे निराकरण करण्याऐवजी तुम्ही फक्त त्या आनंदाच्या अनुभवात बुडून जा. जेव्हा चेतना आनंदाने भरून येते, तेव्हा तो गोंधळ आपोआप विरघळतो आणि परिस्थिती स्पष्ट दिसू लागते; हाच सहज विद्येचा प्रादुर्भाव आहे.
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.