Sutra 3.8

અનુવાદ

જાગ્રત અવસ્થા એ બીજો હાથ છે.

અર્થ

આ સૂત્ર ત્રીજા ઉન્મેષમાં આવે છે, જે અણવોપાય અથવા વ્યક્તિગત પ્રયત્નના માર્ગ સાથે સંબંધિત છે. અહીં 'કર' શબ્દનો અર્થ હાથ થાય છે, જે ક્રિયા કરવાનું સાધન છે. સામાન્ય રીતે આપણે માનીએ છીએ કે જાગ્રત અવસ્થામાં આપણો ભૌતિક દેહ અને ઇન્દ્રિયો જ ક્રિયા કરે છે, પરંતુ શિવ સૂત્રો આ દ્રષ્ટિને બદલે છે. તે જણાવે છે કે જાગ્રત અવસ્થા પોતે જ શિવનો એક સક્રિય હાથ છે, જેના દ્વારા પરમ ચૈતન્ય વિશ્વની રચના, સ્થિતિ અને સંહારની લીલા રમે છે.

આનો ગૂઢ અર્થ એ છે કે તમારી વ્યક્તિગત જાગૃતિ અને તેમાં થતી દરેક ક્રિયા વાસ્તવમાં પરમ શક્તિનું પ્રગટીકરણ છે. જ્યારે સાધક એ સમજી જાય કે તેનો પોતાનો અલગ અસ્તિત્વભાવ નથી, પણ તે જાગ્રત અવસ્થા સ્વરૂપે શિવનો જ 'બીજો હાથ' બનીને કાર્ય કરી રહ્યો છે, ત્યારે સીમિત કર્તાપણું તૂટી જાય છે. દરેક ગતિ, દરેક વિચાર અને દરેક ક્રિયા હવે વ્યક્તિગત પ્રયત્ન ન રહેતાં, શિવની ઇચ્છાશક્તિનું સીધું પ્રવાહ બની જાય છે.

ચિંતન

આજના દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈ ક્રિયા કરો, જેમ કે ચાલવું, લખવું કે બોલવું, ત્યારે એક ક્ષણ માટે અટકીને વિચારો કે 'હું આ કરી રહ્યો છું' એ ભાવનાને બદલે 'જાગ્રત અવસ્થા સ્વરૂપે શિવનો હાથ આ ક્રિયા કરી રહ્યો છે' એ અનુભૂતિને મનમાં લાવો. તમારા હાથની ગતિને પરમ ચૈતન્યની ગતિ તરીકે જુઓ અને કર્તાપણાના ભારને હળવો કરીને ક્રિયામાં સાક્ષીભાવ સાથે જોડાયેલા રહો.