Sutra 3.8

अनुवाद

जाग्रद् द्वितीयः करः

अर्थ

या सूत्रात शिवसूत्रांच्या तिसऱ्या अन्मेष (उन्मेश) विभागात आहे, जो अणवोपायाचा मार्ग सादर करतो. या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा आहे की "जागृती हा दुसरा कर्ता आहे." येथे "द्वितीय" म्हणजे दुसरा, आणि "करः" म्हणजे कर्ता किंवा क्रियाशीलता. हे सूत्र सांगते की जागृत अवस्था ही स्वतःच एक क्रियाशील शक्ती आहे, जी दुसऱ्या क्रमांकावर आहे — म्हणजेच ती प्रथम क्रियाशीलतेच्या पलीकडे आहे.

त्रिक दर्शनात, जागृती ही फक्त एक निष्क्रिय अवस्था नाही, तर ती शिवाच्या स्वातंत्र्यशक्तीचे प्रथम विस्तारण आहे. जेव्हा जागृती स्वतःला क्रियाशील मानते, तेव्हा ती दुसऱ्या क्रमांकावर येते — म्हणजेच ती मूळ शिवत्वापासून वेगळी होते. पण हे सूत्र हेही सूचित करते की जागृतीच पलीकडे जाऊन तिच्या मूळ स्रोताकडे परतता येते. अणवोपायात, जागृतीच साधना म्हणून वापरली जाते — म्हणजेच जागृत अवस्थाच साधन आणि साध्य दोन्ही बनते.

चिंतन

आजच्या दिवसात, जेव्हा तुम्ही जागृत असता, तेव्हा सामान्य जागृतीच्या क्रियांमध्ये एक क्षण थांबा आणि विचार करा — "जो जागृत आहे, तो कोण आहे?" या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्याचा प्रयत्न न करता, फक्त जागृतीच्या अनुभवात रहा. जागृती स्वतःच एक अद्भुत घटना आहे — ती कोणी करत नाही, ती फक्त होते. या सरळ अनुभवात राहणे हेच अणवोपायाचे साधन आहे.