Sutra 3.9

અનુવાદ

નર્તક આત્મા છે.

અર્થ

આ સૂત્ર ત્રીજા ઉન્મેષમાં આવે છે, જે અણવોપાય અથવા વ્યક્તિગત પ્રયત્નના માર્ગ સાથે સંબંધિત છે. અહીં 'નર્તક' શબ્દનો પ્રયોગ પરમ ચેતના અથવા શિવ માટે કરવામાં આવ્યો છે, જે સમગ્ર બ્રહ્માંડને એક વિશાળ રંગમંચ તરીકે ઉપયોગ કરીને નૃત્ય કરે છે. જેમ નર્તક પોતાના વિવિધ હાવભાવ, મુદ્રાઓ અને ગતિઓ દ્વારા એક કથા રજૂ કરે છે, તેમ શિવ પોતાની સ્વતંત્ર ઈચ્છાશક્તિ (સ્વાતંત્ર્ય) દ્વારા સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને સંહારના વિવિધ રૂપો ધારણ કરે છે. આ નૃત્ય કોઈ બાહ્ય બળના દબાણ હેઠળ નથી, પરંતુ તે શિવના આનંદ અને સ્વપ્રકાશનું સ્વયંભૂ અભિવ્યક્તિ છે.

આ સૂત્રનો ઊંડો અર્થ એ છે કે આપણે જે જગત જોઈએ છીએ તે શિવથી અલગ કોઈ જડ પદાર્થ નથી, પરંતુ તે શિવનું જ નૃત્ય છે. વ્યક્તિગત આત્મા (અણુ) જ્યારે પોતાની મર્યાદિત ઓળખથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે તે સમજે છે કે તે નર્તક નથી, પણ તે નૃત્ય કરનાર પરમ ચેતના પોતે જ છે. સુખ અને દુઃખ, જન્મ અને મૃત્યુ, આ બધું તે દૈવી નૃત્યના અલગ અલગ પગલાં છે. જ્યારે સાધક આ દ્રષ્ટિ પ્રાપ્ત કરે છે, ત્યારે જીવનનો દરેક ક્ષણ એક પવિત્ર ક્રિયા બની જાય છે અને બંધનનો ભ્રમ દૂર થઈ જાય છે.

ચિંતન

આજે દિવસ દરમિયાન જ્યારે પણ તમે કોઈ ગતિશીલ પ્રવૃત્તિ કરો, જેમ કે ચાલવું, હાથ હલાવવા કે વાતચીત કરવી, ત્યારે એક ક્ષણ માટે રોકાઈને વિચારો કે 'આ ગતિ મારી વ્યક્તિગત ઈચ્છાથી નહીં, પણ મારી અંદર રહેલા પરમ નર્તકની ઈચ્છાથી થઈ રહી છે.' પોતાને એક અલગ કર્તા તરીકે જોવાને બદલે, સાક્ષીભાવે જુઓ કે કેવી રીતે શિવ તમારા શરીર અને મન મારફતે નૃત્ય કરી રહ્યા છે. આ અભ્યાસ તમને કર્મના બોજમાંથી મુક્ત કરીને જીવનને એક લીલા અથવા દૈવી રમત તરીકે અનુભવવામાં મદદ કરશે.