Sutra 3.9

भाषांतर

नर्तक आत्मा

अर्थ

या सूत्राचा शाब्दिक अर्थ असा की, 'आत्मा हा नर्तक आहे'. येथे आत्मा म्हणजे केवळ व्यक्तिगत अहंकार नसून तो परमशिव किंवा चैतन्याचा साक्षात्कार आहे. काश्मीर शैव परंपरेत विश्वाची निर्मिती, स्थिती आणि लय ही शिवाची एक दिव्य लीला किंवा नाट्य मानली जाते. ज्याप्रमाणे एक कुशल नर्तक आपल्या नृत्याद्वारे अनेक भाव आणि कथा साकारतो, तसेच हे चैतन्य आपल्या शक्तीद्वारे विश्वाच्या अनेक रूपाना जन्म देते आणि त्यातच रमते.

हा नर्तक बाहेरून कोणीतरी नाही, तर तो आपल्याच अंतरंगात आहे. सर्व भौतिक जग, आपले विचार, भावना आणि अनुभव हे त्याच्या नृत्याचेच विविध टप्पे आहेत. विशेष म्हणजे, नर्तक आपल्या नृत्यात इतका मग्न असतो की तो नृत्यापेक्षा वेगळा राहत नाही; तसेच आत्मा विश्वाच्या खेळात स्वतःलाच विसरून अनेक रूपे धारण करतो, पण तरीही तो मूळ स्वरूपात अविचल आणि पूर्ण असतो. ही ओळख झाली की माणसाला समजते की तो या जगातील एक छोटासा पात्र नाही, तर तो संपूर्ण नाट्याचा साक्षी आणि कर्ता दोन्ही आहे.

चिंतन

आजच्या दिवसात जेव्हा तुम्ही एखाद्या कृतीत गुंतले असाल, मग ते काम असो, संवाद असो किंवा विश्रांती, तेव्हा स्वतःला आठवण करून द्या की 'मी हे करत आहे' असा जो अनुभव येत आहे, तो एका दिव्य नर्तकाचा आहे. जेव्हा एखादी अडचण येईल किंवा आनंद होईल, तेव्हा त्या भावनेला दूर ढकलण्याऐवजी किंवा त्यात पूर्णपणे हरवून जाण्याऐवजी, थोडे मागे हटून पाहा की हे सर्व तुमच्या चैतन्याच्या रंगमंचावर घडत आहे. स्वतःला विचारा, 'जर मी नर्तक असेन, तर हे दृश्य मी कसे सादर करत आहे?' या दृष्टिकोनातून पाहिल्यास जीवनातील ताणतणाव कमी होतील आणि प्रत्येक क्षण एका कलेसारखा, एका लीलेसारखा भासू लागेल.