Sutra 1.15

अनुवाद

हृदय चित्त सङ्घट्टाद् दृश्य स्वाप दर्शनम् हृदय (आत्माको केन्द्र) र चित्त (व्यक्तिगत मन) को मिलन (सङ्घट्ट) बाट दृश्य (बाह्य जगत) को स्वाप (सुषुप्ति वा लय) र दर्शन (परम चेतनाको अनुभूति) हुन्छ।

अर्थ

यस सूत्रले साधकलाई आफ्नो चेतनाको गहिराइमा फर्कन आह्वान गर्दछ। जब व्यक्तिगत मन वा चित्त आफ्नो स्रोत, अर्थात् हृदयमा पूर्ण रूपले विलीन हुन्छ, तब बाह्य संसारको द्वैत भाव स्वतः शान्त हुन्छ। यहाँ 'हृदय' भन्नाले कुनै शारीरिक अङ्ग नभई शुद्ध बोध वा आत्माको केन्द्रलाई बुझाउँछ। जब चित्तको चञ्चलता समाप्त भई त्यो आफ्नो मूल स्रोतमा एकाकार हुन्छ, तब संसारका दृश्यहरू (विषयहरू) आफ्नो स्वतन्त्र अस्तित्व गुमाउँछन् र साधकले केवल शिवतत्वको अनुभव गर्दछ।

यो अवस्था अज्ञानको निद्रा होइन, बरु परम जागृति हो। जब चित्त हृदयमा ठोक्किन्छ, तब अज्ञानरूपी संसारको प्रतीति समाप्त हुन्छ र साधकले आफ्नो वास्तविक स्वरूपलाई देख्दछ। यो शाम्भव उपायको उच्च स्थिति हो, जहाँ कुनै प्रयत्न बिना नै दृश्य जगतको भ्रम मेटिन्छ र आत्माको अखण्ड प्रकाश प्रकट हुन्छ।

चिन्तन

आज दिनभरि, जब तपाईंको मन कुनै बाह्य वस्तु वा विचारमा अल्झिन खोज्छ, तब केही क्षणका लागि आँखा चिम्लिएर आफ्नो ध्यानलाई छातीको मध्य भागमा, हृदयको गहिराइमा लैजानुहोस्। मनलाई बाहिरका दृश्यहरूमा दौडाउनुको सट्टा त्यसलाई आफ्नै स्रोतमा फर्काउने प्रयास गर्नुहोस्। यो महसुस गर्नुहोस् कि बाहिर देखिएका सबै दृश्यहरू केवल तपाईंको आफ्नै चेतनाको विस्तार हुन्। जब मन शान्त भएर हृदयमा विश्राम गर्दछ, तब बाह्य जगतको कोलाहल कसरी शान्त हुँदै जान्छ, त्यसको साक्षी बन्नुहोस्।