Sutra 1.2
अनुवाद
ज्ञानं बन्धः (Jñānaṃ bandhaḥ) ज्ञान नै बन्धन हो।
अर्थ
यहाँ 'ज्ञान' शब्दले सामान्य लौकिक ज्ञान वा बौद्धिक जानकारीलाई जनाउँछ। जब हामी आफूलाई शरीर, मन वा अहंकारका रूपमा चिन्छौं र संसारलाई वस्तुगत रूपमा देख्छौं, त्यो नै सीमितता वा बन्धन हो। यो ज्ञान 'अविद्या' हो, जसले शुद्ध चैतन्यलाई खण्ड-खण्डमा बाँडिदिन्छ र हामीलाई द्वैतको भ्रममा राख्छ।
यस सूत्रले भन्छ कि जबसम्म चेतनाले आफूलाई 'म यो हुँ' वा 'यो मेरो हो' भनी सीमित अर्थमा बुझ्छ, तबसम्म त्यो ज्ञान बन्धनको कारण बन्छ। यो ज्ञान सत्यको अनुभव होइन, तर सत्यलाई छेक्ने पर्दा हो। जबसम्म मनले भेद र भिन्नतालाई नै अन्तिम सत्य मान्छ, तबसम्म जीव संसारको चक्रमा फसेको हुन्छ।
चिन्तन
आज दिनभरि तपाईंले गर्ने कुनै पनि काममा, त्यो काम गर्ने 'म' को भावलाई ध्यानपूर्वक हेर्नुहोस्। जब तपाईं भन्नुहुन्छ 'म यो गरिरहेको छु' वा 'मलाई यो थाहा छ', तब केही क्षणका लागि रोकिनुहोस् र सोध्नुहोस्—के यो 'म' साँच्चै म हुँ, कि यो केवल एउटा विचार वा भूमिका मात्र हो? बौद्धिक ज्ञानको यो पर्दालाई हटाएर, सोच्नुभन्दा अगाडिको त्यो शुद्ध 'हो' (Being) को अवस्थामा केही क्षण रहन प्रयास गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.