Sutra 1.4
Translation
ज्ञानाधिष्ठानं मातृका (Jñānādhiṣṭhānaṃ mātṛkā) ज्ञानको आधार नै मातृका हो।
Meaning
यहाँ 'मातृका' भन्नाले वर्णमालाका अक्षरहरूलाई बुझाउँछ, जसले सम्पूर्ण जगतको ज्ञानलाई आकार दिन्छन्। हाम्रो चेतनाले जब बाहिरी संसारलाई बुझ्ने प्रयास गर्छ, तब यी अक्षरहरू वा ध्वनिहरू नै विचारको रूपमा प्रकट हुन्छन्। यी अक्षरहरू केवल भाषाका एकाइ मात्र होइनन्, तर ती सृष्टिको आधारभूत स्पन्दन हुन् जसले शुद्ध चेतनालाई सीमित ज्ञानमा बाँध्ने काम गर्छन्।
यस सूत्रले बताउँछ कि हाम्रो सीमित ज्ञानको जग नै यी मातृका शक्ति हुन्। हामीले जे जति कुरा जान्दछौँ, ती सबै शब्द र विचारको ढाँचाभित्र हुन्छन्। जबसम्म चेतना यी मातृकाहरूको प्रभावमा रहन्छ, तबसम्म त्यो द्वैतमा अल्झिरहन्छ। तर, जब साधकले यी वर्णहरूका पछाडि रहेको मौन र शुद्ध चेतनालाई अनुभव गर्छ, तब उसले ज्ञानको वास्तविक स्रोतलाई चिन्न थाल्छ।
Contemplation
आज दिनभरि तपाईंले बोल्ने वा सोच्ने प्रत्येक शब्दप्रति सचेत रहनुहोस्। कुनै पनि विचार मनमा आउँदा, त्यो विचारलाई हेर्ने प्रयास गर्नुहोस् र त्यसको पछाडि रहेको 'मौन' लाई अनुभव गर्न खोज्नुहोस्। शब्दहरूले संसारलाई कसरी टुक्रा-टुक्रा पारेर व्याख्या गरिरहेका छन्, त्यसलाई साक्षी भावले नियाल्नुहोस्। शब्दको सीमाभन्दा बाहिरको त्यो असीम चेतनालाई महसुस गर्ने अभ्यास गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.