Sutra 1.8
अनुवाद
ज्ञानं जाग्रत् ज्ञान नै जाग्रत् अवस्था हो।
अर्थ
यस सूत्रमा 'ज्ञान' भन्नाले साधारण बौद्धिक जानकारी वा विचारलाई नबुझी, शुद्ध चैतन्य वा आत्म-बोधको प्रकाशलाई बुझ्नुपर्छ। जब साधक आफ्नो वास्तविक स्वरूपमा स्थित हुन्छ, तब बाह्य जगतको अनुभव गर्ने जाग्रत् अवस्था पनि त्यही आत्म-प्रकाशको विस्तार मात्र हो भन्ने बोध हुन्छ। यहाँ जाग्रत् अवस्था भनेको सामान्य इन्द्रियजन्य अनुभव नभएर, त्यो अनुभवलाई प्रकाशित गर्ने 'स्व-संवेदन' वा 'चित्' को स्फुरण हो।
अद्वैत शैव दर्शन अनुसार, जाग्रत् अवस्थामा हामीले संसारलाई जुन रूपमा देख्छौँ, त्यो वास्तवमा शिवको नै शक्ति-विलास हो। जब साधकले आफ्नो चेतनालाई शिव-तत्त्वमा स्थिर राख्छ, तब उसले बाह्य जगतको विविधतामा पनि एकत्वको अनुभव गर्छ। यसरी, जाग्रत् अवस्था अज्ञानताको घेरा नभएर, शुद्ध ज्ञानको नै एक सक्रिय र जीवन्त अभिव्यक्ति बन्न पुग्छ।
चिन्तन
आज दिनभरि तपाईंले जे-जति देख्नुहुन्छ वा अनुभव गर्नुहुन्छ, ती सबै कुराहरू तपाईंको आफ्नै चेतनाको प्रकाशमा मात्र सम्भव भइरहेका छन् भन्ने कुरालाई स्मरण गर्नुहोस्। कुनै पनि वस्तु वा घटनालाई हेर्दा, त्यो वस्तुभन्दा पनि त्यसलाई प्रकाशित गर्ने तपाईंको 'हो' भन्ने बोध वा 'चेतन भाव' मा ध्यान केन्द्रित गर्नुहोस्। बाह्य संसारका दृश्यहरूलाई आफ्नो चेतनाको पर्दामा खेलिरहेको शिवको नृत्यको रूपमा हेर्ने प्रयास गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.