Sutra 1.9
अनुवाद
स्वप्नो विकल्पः (Svapno vikalpaḥ) स्वप्न नै विकल्प हो।
अर्थ
यस सूत्रमा 'स्वप्न' शब्दले केवल निद्रामा देखिने सपनालाई मात्र नभई, हाम्रो सामान्य जागृत अवस्थामा चल्ने मानसिक तरंगहरूलाई पनि बुझाउँछ। जब चेतना आफ्नो वास्तविक स्वरूप (शिव-तत्व) बाट विचलित हुन्छ, तब मनमा अनेक प्रकारका द्वैतपूर्ण विचार, कल्पना र विकल्पहरू उत्पन्न हुन्छन्। यी विकल्पहरू नै संसारको भ्रम वा बन्धनको आधार हुन्।
कश्मीर शैव दर्शन अनुसार, जब हामी आफ्नो आत्माको शुद्ध प्रकाशमा स्थित हुँदैनौँ, तब मनले बाह्य वस्तुहरूलाई सत्य मानेर तिनका बारेमा विभिन्न धारणा बनाउँछ। यही धारणा बनाउने प्रक्रिया नै 'विकल्प' हो। यो विकल्पको संसार एक प्रकारको सपना जस्तै हो, जसमा हामी सत्यलाई बिर्सिएर मनले सिर्जना गरेको काल्पनिक संसारमा रमाउँछौँ वा दुःखी हुन्छौँ।
चिन्तन
आज दिनभरि, जब तपाईंको मनमा कुनै विचार वा निर्णय (विकल्प) उत्पन्न हुन्छ, तब एक क्षण रोकिनुहोस्। आफूलाई सोध्नुहोस्, "के यो सत्य हो, कि मेरो मनले बुनेको एउटा सपना मात्र हो?" कुनै पनि विचार आउँदा त्यसलाई सत्य मानेर प्रतिक्रिया दिनुको साटो, त्यसलाई केवल एक मानसिक तरंगको रूपमा हेर्नुहोस्। विचारहरूलाई आउन र जान दिनुहोस्, तर ती विचारहरूको पछाडि रहेको 'द्रष्टा' वा 'साक्षी' भावमा स्थिर रहने प्रयास गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.