Sutra 2.10
अनुवाद
विद्या संहारे तदुत्थ स्वप्न दर्शनम् (Vidya samhare taduttha svapna darsanam) ज्ञानको संहार (लय) हुँदा त्यसबाट उत्पन्न हुने स्वप्नको दर्शन हुन्छ।
अर्थ
यस सूत्रमा 'विद्या' शब्दले आत्म-ज्ञान वा शुद्ध चेतनाको बोधलाई जनाउँछ। जब साधकले आफ्नो चेतनालाई पूर्णतः आत्म-केन्द्रित गर्न सक्दैनन् र बिचमै एकाग्रता टुट्छ, तब त्यो उच्च बोध वा ज्ञानको लय (संहार) हुन्छ। यसरी ज्ञानको स्थितिबाट खस्दा जुन अवस्था उत्पन्न हुन्छ, त्यसलाई यहाँ 'स्वप्न' भनिएको छ।
यो स्वप्न सामान्य निद्राको सपना होइन, अपितु यो एक प्रकारको भ्रम वा मानसिक प्रक्षेपण हो। जब शुद्ध चेतनाको प्रकाश मन्द हुन्छ, तब साधकको मनले आफ्नै संस्कार र वासनाहरूबाट निर्मित संसारलाई सत्य ठान्न थाल्छ। यो अवस्थाले साधकलाई पुनः द्वैतको संसारमा फर्काउँछ, जहाँ उसले आफ्नो वास्तविक स्वरूपलाई बिर्सेर बाह्य जगतलाई नै यथार्थ मान्न थाल्छ।
चिन्तन
आज दिनभरि, जब तपाईं कुनै काममा एकाग्र हुनुहुन्छ र अचानक मन विचलित भई अन्योल वा कल्पनामा डुब्नुहुन्छ, तब सचेत हुनुहोस्। त्यो क्षणलाई 'ज्ञानको संहार' को रूपमा हेर्नुहोस्। आफूलाई सोध्नुहोस्: "म अहिले यथार्थमा छु वा मेरो मनले बनाएको कुनै पुरानो स्मृतिको सपनामा छु?" आफ्नो चेतनालाई पुनः केन्द्रमा फर्काउने अभ्यास गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.