Sutra 2.2
अनुवाद
प्रयत्नः साधकः (Prayatnah sadhakah) प्रयत्न नै साधक हो।
अर्थ
यस सूत्रमा 'शाक्तोपाय' को चर्चा गरिएको छ, जहाँ साधकले आफ्नो व्यक्तिगत इच्छाशक्ति र प्रयासको माध्यमबाट चेतनाको उच्च अवस्था प्राप्त गर्दछ। यहाँ 'प्रयत्न' भन्नाले केवल शारीरिक वा मानसिक श्रम होइन, बरु आफ्नो वास्तविक स्वरूप (शिव) तर्फ फर्कने तीव्र आकांक्षायुक्त एकाग्रता हो। जब साधकले आफ्नो सम्पूर्ण ध्यानलाई आत्म-अनुसन्धानमा केन्द्रित गर्दछ, तब त्यो प्रयास नै उसलाई लक्ष्यसम्म पुर्याउने साधन बन्दछ।
यसको अर्थ यो हो कि साधक स्वयं आफ्नो प्रयासभन्दा भिन्न छैन। जसरी एउटा मूर्तिकारले ढुङ्गाभित्रको मूर्तिलाई बाहिर निकाल्छ, त्यसरी नै साधकले आफ्नो प्रयत्नद्वारा अज्ञानताको आवरणलाई हटाउँछ। जब प्रयत्न पूर्ण र एकाग्र हुन्छ, तब त्यो प्रयत्न आफैँमा एक शक्ति बन्दछ जसले साधकलाई शिवत्वको बोध गराउँछ। यहाँ प्रयत्न र साधक दुवै एकै चेतनाका दुई पक्ष हुन्।
चिन्तन
आज दिनभरि तपाईंले जुनसुकै काम गर्दा पनि, त्यो काम गर्ने 'इच्छा' वा 'प्रयास' कहाँबाट उत्पन्न भइरहेको छ, त्यसको स्रोतलाई नियाल्नुहोस्। कुनै पनि कार्य गर्दा त्यसको फलमा भन्दा पनि, तपाईंको भित्र रहेको 'म गर्छु' भन्ने त्यो सूक्ष्म चेतना वा प्रयत्नमा आफ्नो सम्पूर्ण ध्यान केन्द्रित गर्नुहोस्। त्यो प्रयत्न नै तपाईंको वास्तविक स्वरूप हो भनी बोध गर्ने प्रयास गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.