Sutra 2.3
अनुवाद
विद्या शरीरं सत्ता मन्त्ररहस्यम्
ज्ञान (विद्या) नै मन्त्रको शरीर हो, र त्यसको सत्ता (वास्तविक स्वरूप) मन्त्रको रहस्य हो।
अर्थ
यस सूत्रले मन्त्रको वास्तविक स्वरूपलाई स्पष्ट पार्छ। मन्त्र भनेको केवल बाह्य शब्द वा ध्वनि मात्र होइन, अपितु त्यो उच्च चेतना वा ज्ञानको साकार रूप हो। जब साधकले आफ्नो सीमित अहङ्कारलाई पन्छाएर शुद्ध ज्ञानमा स्थित हुन्छ, तब मन्त्र उसको आफ्नै अस्तित्वको अभिन्न अङ्ग बन्छ। यहाँ 'विद्या' भन्नाले त्यो परा-संविद् वा आत्म-ज्ञानलाई बुझाउँछ, जसले मन्त्रलाई जीवन्त बनाउँछ।
मन्त्रको रहस्य बाह्य उच्चारणमा नभई त्यसको पछाडि रहेको चेतनाको स्पन्दनमा निहित हुन्छ। जब साधकले मन्त्रलाई आफ्नो चेतनाको शरीरको रूपमा अनुभव गर्छ, तब मन्त्र र मन्त्र जप्ने व्यक्तिबीचको भिन्नता मेटिन्छ। यो नै मन्त्रको वास्तविक सत्ता हो। यस अवस्थामा मन्त्र केवल एक साधन नभई स्वयं शिवको शक्तिमा प्रवेश गर्ने द्वार बन्छ।
चिन्तन
आज दिनभर कुनै एक मन्त्र वा शब्दलाई आफ्नो श्वाससँग जोड्नुहोस्। मन्त्रलाई जिब्रोले वा ओठले मात्र नभई, आफ्नो सम्पूर्ण अस्तित्वको स्पन्दनको रूपमा महसुस गर्ने प्रयास गर्नुहोस्। प्रत्येक पटक मन्त्र उच्चारण गर्दा यो बोध गर्नुहोस् कि त्यो शब्द बाहिरबाट आएको होइन, बरु तपाईंको भित्री चेतनाबाटै प्रस्फुटित भइरहेको छ। तपाईं आफैं त्यो मन्त्रको शरीर हुनुहुन्छ भन्ने कुरामा ध्यान केन्द्रित गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.