Sutra 2.5
अनुवाद
विद्या समुत्थाने स्वाभाविके खेचरी शिवावस्था।
जब (परम) विद्याको उदय हुन्छ, तब स्वभावतः नै खेचरी मुद्रा अर्थात् शिवको अवस्था प्राप्त हुन्छ।
अर्थ
यहाँ विद्याको अर्थ कुनै सांसारिक ज्ञान वा शास्त्रको अध्ययन होइन, अपितु त्यो आत्म-साक्षात्कार हो जसमा कर्ताले आफूलाई शिवको अंश नभई स्वयं शिव नै भएको अनुभव गर्दछ। जब साधकको चित्तमा यो बोध पूर्ण रूपमा जाग्दछ, तब उसको चेतना सीमित देहको घेराबाट मुक्त भएर अनन्त आकाशमा विचरण गर्न थाल्छ। यसलाई नै 'खेचरी' भनिन्छ, जहाँ 'खे' अर्थात् आकाश (चित्ताकाश) मा चेतनाको गति निर्बाध रहन्छ।
यो अवस्था कुनै कृत्रिम अभ्यासले ल्याएको नभई साधकको वास्तविक स्वरूपको प्रकटीकरण हो। जसरी बादल हटेपछि सूर्य स्वतः प्रकाशित हुन्छ, त्यसरी नै अविद्याको पर्दा हटेपछि साधकको चेतना शिवको सर्वव्यापक अवस्थामा लीन हुन्छ। यो अवस्थामा साधकले बाह्य जगत र आफ्नो अन्तःकरणमा कुनै भेद देख्दैन, किनकि सबै कुरा शिवकै विलासका रूपमा प्रकट हुन्छ।
चिन्तन
आज दिनभरि तपाईंले गर्ने हरेक क्रियाकलापमा यो भाव राख्नुहोस् कि तपाईंको शरीरभित्र काम गर्ने शक्ति तपाईंको व्यक्तिगत शक्ति नभई स्वयं शिवको शक्ति हो। जब तपाईं हिँड्नुहुन्छ, बोल्नुहुन्छ वा काम गर्नुहुन्छ, तब आफूलाई 'म गरिरहेको छु' भन्ने अहङ्कारबाट हटाएर, 'यो शिवको चेतना नै मेरो माध्यमबाट अभिव्यक्त भइरहेको छ' भन्ने बोधमा स्थित हुने प्रयास गर्नुहोस्। तपाईंको चेतनालाई शरीरको सीमाभन्दा बाहिर, यो विशाल ब्रह्माण्डको आकाशमा विस्तार गर्ने अभ्यास गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.