Sutra 3.18
अनुवाद
विद्याविनाशे जन्म विनाशः (विद्याको विनाश हुँदा जन्मको विनाश हुन्छ।)
अर्थ
यस सूत्रमा 'विद्या' शब्दले सांसारिक ज्ञान वा अविद्यालाई जनाउँछ, जसले आत्मालाई शरीर र अहङ्कारसँग जोडेर राख्छ। जब साधकले आफ्नो वास्तविक स्वरूप, अर्थात् शिवत्वको बोध गर्दछ, तब अज्ञानको त्यो आवरण स्वतः नष्ट हुन्छ। अज्ञानको नाश हुनु नै जन्म र मृत्युको चक्रबाट मुक्त हुनु हो।
जबसम्म साधकले आफूलाई सीमित शरीर वा मनको रूपमा हेर्छ, तबसम्म ऊ बारम्बार जन्म र मृत्युको बन्धनमा रहन्छ। विद्याको विनाशको अर्थ केवल जानकारीको अभाव होइन, बरु त्यो द्वैतवादी चेतनाको अन्त्य हो जसले 'म' र 'अरू' को भेद सिर्जना गर्दछ। जब यो भेद मेटिन्छ, तब जन्म लिने कुनै आधार नै बाँकी रहँदैन, किनकि आत्मा त नित्य र अजन्मा छ।
चिन्तन
आज दिनभरि, तपाईंले गर्ने हरेक कार्यमा 'म' को भाव कत्तिको बलियो छ, त्यसमा ध्यान दिनुहोस्। जब तपाईं कसैसँग बोल्नुहुन्छ वा कुनै काम गर्नुहुन्छ, तब त्यो 'म' को अहङ्कारले गरिरहेको छ कि त्यो कार्य केवल चेतनाको एक स्वाभाविक अभिव्यक्ति हो? 'म' को त्यो सानो घेरालाई पन्छाएर, आफूलाई व्यापक र शुद्ध चेतनाको रूपमा अनुभव गर्ने प्रयास गर्नुहोस्। यो बोध नै जन्मको बन्धन तोड्ने पहिलो खुड्किलो हो।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.