Sutra 3.19
Translation
क वर्गादिषु माहेश्वराद्याः पशु मातरः (Ka-vargadishu maheshvaradyah pashu-matarah)
क वर्ग आदिमा रहेका वर्णहरूमा माहेश्वरी आदि शक्तिहरू पशुहरूकी (जीवहरूकी) मातृका हुन्।
Meaning
यस सूत्रमा आचार्य वसुगुप्तले वर्णमालाको संरचना र तिनको शक्तिसँगको सम्बन्धलाई व्याख्या गर्नुभएको छ। क वर्गदेखि लिएर वर्णमालाका विभिन्न समूहहरूमा माहेश्वरी, ब्राह्मी, कौमारी आदि मातृका शक्तिहरू अधिष्ठात्रीका रूपमा विद्यमान हुन्छन्। यी शक्तिहरूले नै सामान्य जीव (पशु) को चेतनालाई शब्द र अर्थको सीमाभित्र बाँधेर राख्दछन्।
साधारणतया हामी शब्दहरूलाई केवल सञ्चारको माध्यम मान्छौँ, तर तन्त्रशास्त्रअनुसार यी वर्णहरू स्वयंमा चैतन्यका स्पन्दन हुन्। जब साधकले यी वर्णहरूमा निहित शक्तिलाई बुझ्दछ, तब उसले बाह्य जगतका वस्तुहरू र आफ्ना विचारहरूमाथि नियन्त्रण प्राप्त गर्न थाल्छ। यो सूत्रले साधकलाई बोध गराउँछ कि उसको वाणी र चिन्तनको आधारमा रहेका यी मातृका शक्तिहरू नै वास्तवमा उसलाई बन्धनमा राख्ने र मुक्त गर्ने सूत्रधार हुन्।
Contemplation
आज दिनभरि बोल्दा वा केही पढ्दा, प्रत्येक अक्षर वा शब्दको उच्चारण गर्दा त्यो केवल निर्जीव ध्वनि नभई एउटा जीवन्त शक्ति (मातृका) हो भन्ने अनुभव गर्नुहोस्। आफूले बोल्ने हरेक शब्दमा एक प्रकारको सूक्ष्म कम्पन र चेतनाको स्पन्दन छ भनी सजग रहनुहोस्। शब्दहरूको प्रयोग गर्दा ती शब्दहरूले तपाईंको मनमा कस्तो प्रभाव पारिरहेका छन् र तिनले कसरी तपाईंको चेतनालाई सीमित वा विस्तारित गरिरहेका छन्, त्यसको साक्षी बन्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.