Sutra 3.2
अनुवाद
ज्ञानं बन्धः (Jñānaṃ bandhaḥ) ज्ञान नै बन्धन हो।
अर्थ
यस सूत्रमा 'ज्ञान' शब्दले साधारण बौद्धिक ज्ञान वा द्वैतपूर्ण बोधलाई जनाउँछ। जब साधकले आफूलाई संसारका वस्तुहरू र अनुभवहरूभन्दा भिन्न ठान्छ र 'म जान्दछु' वा 'म ज्ञाता हुँ' भन्ने अहङ्कार राख्छ, तब त्यो ज्ञान नै बन्धन बन्न पुग्छ। यो शास्त्र वा तर्कबाट प्राप्त हुने सीमित ज्ञान हो, जसले आत्माको पूर्ण स्वतन्त्रतालाई ढाकिदिन्छ।
अद्वैत तन्त्रको दृष्टिमा, जबसम्म हामीले विषय र विषयवस्तु (ज्ञाता र ज्ञेय) लाई अलग-अलग रूपमा देखिरहन्छौँ, तबसम्म त्यो ज्ञानले हामीलाई बन्धनमा राख्छ। यो सीमित ज्ञानले सत्यको अनुभव गर्न दिँदैन, बरु मनलाई विचार र धारणाको जालमा अल्झाउँछ। वास्तविक मुक्ति भनेको यस्तो बौद्धिक ज्ञानबाट माथि उठेर शुद्ध चैतन्यमा स्थित हुनु हो।
चिन्तन
आज दिनभरि तपाईंले गर्ने हरेक कार्यमा 'म जान्दछु' भन्ने अहङ्कारलाई नियाल्नुहोस्। कुनै पनि कुराको व्याख्या वा विश्लेषण गर्दा, त्यो तपाईंको स्मृति वा बाहिरी ज्ञानमा आधारित छ कि प्रत्यक्ष अनुभवमा? आज कुनै एक क्षणमा आफ्नो सबै बौद्धिक ज्ञानलाई एकछिनका लागि पन्छाएर, केवल 'म छु' भन्ने शुद्ध बोधमा स्थिर हुने प्रयास गर्नुहोस्। केही जान्नुभन्दा पनि 'जान्ने' त्यो चेतनालाई अनुभव गर्ने कोसिस गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.