Sutra 3.37
अनुवाद
करण शक्तिः स्वतोऽनुभवात् (करण शक्तिः - कार्य गर्ने शक्ति वा इन्द्रियहरूको शक्ति, स्वतः - आफैँमा, अनुभवत् - अनुभव हुनुबाट।) अर्थात्: इन्द्रियहरूको शक्ति स्वयंको अनुभवबाट नै प्रस्फुटित हुन्छ।
अर्थ
यस सूत्रले साधकलाई बाह्य इन्द्रिय र तिनको कार्यक्षमताको स्रोततिर फर्काउँछ। सामान्यतया हामी इन्द्रियहरूलाई बाह्य वस्तुहरू ग्रहण गर्ने माध्यम मात्र मान्छौं, तर यहाँ भनिएको छ कि ती इन्द्रियहरूको शक्ति कुनै बाह्य आधारमा होइन, अपितु स्वयं चैतन्यको अनुभवमा निहित छ। जब साधक आफ्नो चेतनाको केन्द्रमा स्थिर हुन्छ, तब उसले बुझ्दछ कि इन्द्रियहरूले गर्ने हरेक कार्य वास्तवमा 'शिव' को शक्तिको नै अभिव्यक्ति हो।
यसको अर्थ यो हो कि इन्द्रियहरू जड़ छैनन्, न त तिनीहरू केवल भौतिक अंग मात्र हुन्। तिनीहरू त चैतन्यका प्रकाश हुन्। जब व्यक्तिले आफ्नो अस्तित्वको गहिराइमा 'स्व' को अनुभव गर्दछ, तब उसले इन्द्रियहरूमाथि पूर्ण अधिकार प्राप्त गर्दछ। उसको इन्द्रियहरू अब बाह्य विषयको दास नभएर स्वयं चैतन्यको लीलाका उपकरण बन्दछन्।
चिन्तन
आज दिनभरि कुनै पनि काम गर्दा—चाहे हिँड्दा होस् वा बोल्दा—आफ्नो इन्द्रियको प्रयोगलाई हेर्नुहोस्। काम गरिरहँदा यो महसुस गर्ने प्रयास गर्नुहोस् कि यो कार्य गर्ने शक्ति तपाईंको आफ्नै भित्री चैतन्यबाट प्रवाहित भइरहेको छ। इन्द्रियहरूलाई 'म' भन्दा भिन्न नठानेर, ती पनि 'म' (शिव) को शक्ति हुन् भन्ने बोधका साथ आफ्नो दैनिक कर्ममा संलग्न हुनुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.