Sutra 3.40
Translation
अभिलाषाद्बहिर्गतिः सन्ध्यास्य
इच्छा वा तृष्णाको कारणले गर्दा चेतनाको बाह्य संसारतिरको गति नै 'सन्ध्या' हो।
Meaning
यस सूत्रमा 'सन्ध्या' शब्दलाई परम्परागत अर्थभन्दा भिन्न रूपमा व्याख्या गरिएको छ। सामान्यतया सन्ध्या भन्नाले दिन र रातको मिलनविन्दुलाई बुझिन्छ, तर यहाँ यो चेतनाको अवस्था हो। जब साधकको मनमा कुनै सांसारिक वस्तु वा विषय प्राप्त गर्ने तीव्र इच्छा (अभिलाषा) जाग्छ, तब उसको चेतना आफ्नो केन्द्रबाट बाहिर निस्कन्छ। यो आन्तरिक केन्द्र र बाह्य विषयबीचको संक्रमणकालीन अवस्था नै 'सन्ध्या' हो।
जब चेतना आफ्नो स्वरूपमा स्थिर रहन सक्दैन र बाह्य जगतका विषयहरूतर्फ आकर्षित हुन्छ, तब त्यो क्षणमा साधकले आफ्नो वास्तविक स्वरूपलाई बिर्सन्छ। यो बाह्य गमन नै बन्धनको ढोका हो। यदि साधकले यो 'सन्ध्या' वा संक्रमणको क्षणलाई चिन्न सक्यो भने, उसले बाह्य जगतमा बहकिनुको सट्टा पुनः आफ्नो आन्तरिक केन्द्रमा फर्किने अवसर प्राप्त गर्दछ।
Contemplation
आज दिनभरि तपाईंको मनमा कुनै वस्तु, व्यक्ति वा परिस्थितिको चाहना जाग्ने बित्तिकै सचेत हुनुहोस्। त्यो क्षणमा तपाईंको ध्यान आफ्नो हृदयको केन्द्रबाट बाहिर निस्कन खोज्दै छ भन्ने कुरालाई महसुस गर्नुहोस्। त्यो 'बाहिर जाने' क्षणलाई 'सन्ध्या' को रूपमा हेर्नुहोस् र त्यसै क्षणमा केही सेकेन्डका लागि स्थिर भएर आफ्नो भित्री शून्यतामा फर्कने प्रयास गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.