Sutra 3.42
Translation
भूत कञ्चु की तदा विमुक्तो भूयः पति समः परः
भूत (तत्त्वहरू), कञ्चुक (पाँच सीमितताहरू) बाट मुक्त भएपछि, ऊ फेरि परम शिव (पति) जस्तै हुन्छ।
Meaning
यस सूत्रले साधकको अन्तिम अवस्थाको वर्णन गर्दछ। जब साधकले आफ्नो चेतनालाई सीमित गर्ने तत्त्वहरू (पृथ्वीदेखि शिवतत्त्वसम्मका ३६ तत्त्वहरू) र कञ्चुकहरू (माया, कला, विद्या, राग, काल र नियति) को बन्धनबाट पूर्ण रूपमा मुक्त गर्दछ, तब ऊ आफ्नो वास्तविक स्वरूपमा फर्कन्छ। यहाँ मुक्त हुनुको अर्थ केही छोड्नु होइन, बरु ती तत्त्वहरूलाई आफ्नो सीमित स्वरूपमा नहेरी, तिनलाई शिवको नै अभिव्यक्ति हो भनी पूर्ण रूपमा आत्मसात् गर्नु हो।
जब साधकले यी सीमाहरूलाई आफ्नो आत्माभन्दा भिन्न ठान्दैन, तब ऊ 'पति' अर्थात् शिवको अवस्थामा प्रतिष्ठित हुन्छ। यो कुनै अर्को लोकमा पुग्ने कुरा होइन, बरु आफ्नै चेतनाको पूर्णतामा जागृत हुनु हो। ऊ अब सीमित जीव (पशु) रहेन, तर विश्वको स्वामी (पति) को रूपमा अवस्थित हुन्छ, जहाँ ऊ र शिवबीच कुनै भिन्नता रहँदैन।
Contemplation
आज दिनभरि तपाईंले गर्ने हरेक कार्य वा अनुभवमा यो विचार राख्नुहोस् कि यी सबै 'कञ्चुक' वा सीमाहरू केवल शिवको खेल (लीला) हुन्। जब तपाईंलाई कुनै कुराले बाधा पुर्याएको वा सीमित गरेको महसुस हुन्छ, तब तुरुन्तै आफैलाई सोध्नुहोस्— "के यो सीमा पनि मेरै चेतनाको एक अंश होइन?" प्रत्येक अनुभवलाई आफ्नो स्वरूपमा विलीन गर्दै, आफूलाई कर्ता नभई केवल शिवको चेतनाको साक्षीको रूपमा अनुभव गर्ने प्रयास गर्नुहोस्।
A contemplative reading in the spirit of the Kashmir Shaivism (Trika / non-dual Tantra) tradition — an aid to reflection, not a substitute for a living teacher or the classical commentaries.